काठमाडौं । विश्वव्यापी बीमा र वित्तीय क्षेत्रमा एक प्रमुख संरचनात्मक परिवर्तन स्पष्ट छ। हेज फन्ड र संस्थागत लगानीकर्ताबाट ठूलो मात्रामा पुँजी प्रवाहले बीमा–लिंक गरिएका धितोपत्र (आईएलएस) बजारलाई द्रुत रुपमा विस्तार गरिरहेको छ। यसले विपत्ति बन्ड बजारमा बलियो वृद्धिलाई प्रेरित गरिरहेको छ। जसले परम्परागत पुनर्बीमा प्रणालीलाई पुनः आकार दिइरहेको छ।
अन्तर्राष्ट्रिय व्यावसायिक सेवा फर्म एअन पीएलसीको तथ्यांकअनुसार विश्वव्यापी आईएलएस बजार सन् २०२५ सम्ममा लगभग १३६ अर्ब डलरको कुल क्षमतामा पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ। जुन गत वर्षको तुलनामा लगभग १८ प्रतिशतले बढी हो। विश्लेषकहरुका अनुसार यसको उच्च सम्भावित नाफा र परम्परागत स्टक र बन्ड बजारहरुसँग कम सम्बन्धका कारणले गर्दा यस क्षेत्रमा लगानीकर्ताको चासो द्रुत रुपमा बढिरहेको छ।
‘क्याट (सीएटी) बन्ड’ अनिवार्य रुपमा एक वित्तीय साधन हो। जसले बीमा कम्पनीहरुलाई चक्रवात, भूकम्प वा जंगली आगलागीजस्ता प्रमुख प्राकृतिक प्रकोपको जोखिम पुँजी बजारमा स्थानान्तरण गर्न अनुमति दिन्छ। लगानीकर्ताले बदलामा प्रिमियम आम्दानी पाउँछन्। यदि निर्दिष्ट अवधिभित्र कुनै ठूलो विपत्ति देखा परेन भने तिनीहरुले पर्याप्त नाफा कमाउँछन्। यद्यपि, यदि कुनै विपत्ति आयो भने उनीहरुको केही वा सबै पुँजी गुमाउने जोखिम हुन्छ।
आईएलएस बजारको द्रुत वृद्धिका बारेमा फर्मेट क्यापिटल म्यानेजमेन्टका सहसंस्थापक जोन सियोका यस बजारमा जारी गर्ने गति साँच्चै आश्चर्यजनक छ। उनले भने, ‘सन् २०२५ मा नयाँ जारीकर्ताको संख्या रेकर्डमा पुगेको छ र यो वृद्धि सन् २०२६ मा जारी रहने अपेक्षा गरिएको छ।’
विज्ञहरुका अनुसार अन्य स्रोतहरुबाट पुँजीको यो ठूलो आगमनले पुनर्बीमा क्षेत्रको परिदृश्य परिवर्तन गरिरहेको छ। पहिले क्षेत्र धेरै हदसम्म ठूला पुनर्बीमा कम्पनीहरुमा निर्भर थियो। अब बीमा कम्पनीहरुले जोखिम व्यवस्थापनलाई सरल बनाउन र पुँजीको उचित प्रयोग सुनिश्चित गर्न पुँजी बजारमा प्रत्यक्ष पहुँच गरिरहेका छन्।
क्याट बन्डहरुका अतिरिक्त ‘साइडकार’ भनिने लगानी संरचना पनि बढ्दो रुपमा लोकप्रिय हुँदै गइरहेको छ। यो व्यवस्थाले तेस्रो–पक्ष लगानीकर्तालाई जोखिम र नाफालाई प्रत्यक्ष रुपमा अन्डरराइटिङमा भाग लिन अनुमति दिन्छ, नयाँ लगानी अवसरहरु सिर्जना गर्दछ र बजारलाई अझ गतिशील बनाउँछ।
यसैबीच जोखिमको दायरा पनि विस्तार भएको छ। पहिले ठूला प्रकोप मानिने साना र मध्यम आकारका प्राकृतिक प्रकोपहरु अहिले बढी प्रख्यात हुँदै गइरहेका छन्, जस्तै– गम्भीर आँधीबेहरी, बाढी र डढेलो। पछिल्ला वर्षहरुमा यी घटनाको संख्या र क्षतिको मात्रा बढेको छ। जसले गर्दा लगानीकर्ताको चासो बढेको छ।
यद्यपि, यो वृद्धिले केही जोखिमहरु पनि सँगै आउँछ। विज्ञहरुले जलवायु परिवर्तनका कारण प्रकोपहरुको प्रकृति र गम्भीरता अनिश्चित हुँदै गइरहेको चेतावनी दिएका छन्। यसबाहेक जोखिम अनुमान गर्न प्रयोग गरिने मोडेलहरु सधैँ सही नहुन सक्छन्। फलस्वरुप ठूलो अप्रत्याशित घटनाको घटनामा लगानीकर्ताले उल्लेखनीय नोक्सानी भोग्न सक्छन्।
यसका बाबजुद बजार सहभागीहरु विश्वास गर्छन् कि पुँजी बजारमा यो बढ्दो सहभागिताले जोखिम व्यवस्थापनका लागि नयाँ बाटो खोलिरहेको छ। यसले बजार तरलता बढाइरहेको छ, लगानीलाई विविधीकरण गरिरहेको छ र थप प्रभावकारी जोखिम विनियोजन सक्षम पारिरहेको छ। फलस्वरुप विश्लेषकहरु पुनर्बीमा क्षेत्र विस्तारै थप गतिशील र बजारमा आधारित संरचनातर्फ अघि बढिरहेको विश्वास गर्छन्।
