काठमाडौं । धेरै युरोपेली देशहरु हाल तीव्र गर्मीको अनुभव गरिरहेका छन्। बेलायत, फ्रान्स र अन्य देशमा जुन महिनाको तापक्रमले धेरै अघिल्ला रेकर्डहरु तोडेको छ।
वैज्ञानिकहरुले जलवायु परिवर्तन बिना यस वर्षको तापक्रम लगभग असम्भव हुने बताएका छन्। उनीहरुका अनुसार खतरनाक रातको तापक्रमको जोखिम विगत २० वर्षमा लगभग १०० गुणा बढेको छ। ‘यदि विश्वव्यापी तापक्रम यही दरमा बढ्दै गयो भने आगामी वर्षहरुमा स्थिति अझ खराब हुन सक्छ’, उनीहरुले चेतावनी दिएका छन्।
वैज्ञानिकहरुका अनुसार अध्ययन गरिएका क्षेत्रहरुले जुनमा पहिले कहिल्यै यति तीव्र तापक्रमको अनुभव गरेका थिएनन्। बेलायतले जुन महिनाको उच्चतम तापक्रम रेकर्ड गर्यो। धेरै क्षेत्रमा तापक्रमका कारण मृत्यु, बिजुली आपूर्ति बन्द र विद्यालय बन्द भएका छन्। ‘यदि सन् १९७६ मा यस्तै तापक्रम आएको भए तापक्रम आजको भन्दा लगभग ३.५ डिग्री सेल्सियस कम हुने थियो’, उनीहरु भन्छन्।
८०० भन्दा बढी सहर प्रभावित
वैज्ञानिकहरुले ८०० भन्दा बढी युरोपेली सहरको तथ्याङ्कको जाँच गरे। यीमध्ये लगभग ४५ प्रतिशत सहरले जुनको अन्त्यमा सबैभन्दा अत्यधिक गर्मी अनुभव गरे वा अनुभव गर्ने अनुमान गरिएको छ। पसिनामार्फत शरीर आफूलाई शीतल पार्न असमर्थ हुँदा ताप तनावले गर्मी स्ट्रोक र अन्य समस्याहरुको जोखिम बढाउँछ।
यसपटकको सबैभन्दा ठूलो समस्या भनेको रातमा पनि तापक्रम उच्च रहनु हो। सामान्यतया मौसम रातमा शीतल हुन्छ। जसले आराम प्रदान गर्दछ। तर, यसपटक त्यस्तो छैन।
फ्रान्सका धेरै क्षेत्रमा रातको तापक्रम एक हप्ताभन्दा बढी समयसम्म २० डिग्री सेल्सियसभन्दा माथि रह्यो। केही ठाउँमा रातमा तापक्रम लगभग ३० डिग्री सेल्सियससम्म पनि पुग्यो।
के एल–निनो कारण हो ?
सामान्यतया एल–निनोले विश्वका धेरै भागहरुमा तापक्रम बढाउँछ। यद्यपि, वैज्ञानिकहरुका अनुसार यसपटक युरोपको रेकर्ड गर्मीमा एल–निनो प्रमुख कारक होइन। तिनीहरु विश्वास गर्छन् कि जलवायु परिवर्तन प्राथमिक कारण हो।
कोइला, तेल र ग्यासजस्ता इन्धनको प्रयोगबाट उत्सर्जित हरितगृह ग्यासहरुले पृथ्वीको तापक्रम निरन्तर बढाइरहेको छ। यस कारणले गर्दा पूर्वऔद्योगिक समयको तुलनामा विश्वको औसत तापक्रम लगभग १.४ डिग्री सेल्सियसले बढेको छ।
वैज्ञानिकहरुका अनुसार यदि हरितगृह ग्यासहरु कम गरिएन भने आगामी वर्षहरुमा यस्ता गर्मीको लहरहरु अझ बढी हुनेछन्। उनीहरुले यो पनि भने कि सन् २०२२ मा युरोपमा गर्मीका कारण ६० हजारभन्दा बढी मानिसको मृत्यु भएको थियो। त्यसैले यस्तो गर्मीलाई हल्का रुपमा लिनु हुँदैन।
युरोपमा यो रेकर्ड गर्मी आजको समस्या मात्र होइन। वैज्ञानिकहरु भन्छन्, ‘यो जलवायु परिवर्तनको स्पष्ट संकेत हो। यदि अहिले नै कदम चालिएन भने भविष्यमा विश्वका धेरै भागहरुमा यस्ता रेकर्ड तोड्ने गर्मीको लहरहरु बढी सामान्य हुन सक्छन्।’ –एजेन्सी
