काठमाडौं । अमेरिका–इरान युद्ध समाप्त भएको छ। अमेरिका–इरान शान्ति सम्झौतापछि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य निरन्तर घटिरहेको छ।
पछिल्लो गिरावटपछि कच्चा तेलको मूल्य विगत चार महिनामा सबैभन्दा कम स्तरमा पुगेको छ र युद्धको समयमा प्रतिब्यारेल १२० डलर पुगेर विश्वलाई त्रसित गराएको यो तेल अब ७७ डलरभन्दा तल झरेको छ।
तेलको मूल्यमा भएको वृद्धिको समयमा पाकिस्तान र बंगलादेशदेखि बेलायत र भारतसम्मका देशमा ठूलो तेल र ग्यास संकट देखिएको थियो। छिमेकी मुलुक भारतको कुरा गर्दा कच्चा तेलको उच्च मूल्यका कारण सरकारी तेल कम्पनीहरुले लगभग चार वर्षसम्म पेट्रोल र डिजेलको मूल्य बढाउनु परेको थियो र यो एक वा दुई पटक होइन, चार पटक गरिएको थियो। अब कच्चा तेलको मूल्यमा गिरावट आएको छ। पेट्रोल–डिजेलको मूल्य कटौतीको आशा पनि बढ्दै गएको छ।
गत फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका र इजरायलले इरानविरुद्ध आफ्नो पहिलो आक्रमण सुरु गरे र इरानले बदला लिँदै विश्वको तेल र ग्यासको आवश्यकताको २० प्रतिशत आपूर्ति गर्ने महत्वपूर्ण समुद्रीमार्ग होर्मुज बन्द गर्यो। हर्मुजे बन्द भएपछि अप्रिलमा कच्चा तेल अचानक १२० डलरको आसपास कारोबार हुन थाल्यो।
यसको परिणामस्वरुप देशहरुमा इन्धन र ग्यासको मूल्यमा तीव्र वृद्धि भयो। यसले गर्दा महँगी बढ्यो र अमेरिका आफैँ पनि यसबाट प्रभावित भयो। अब अमेरिका र इरानबीचको शान्ति सम्झौतापछि तेलको मूल्यमा अचानक गिरावट आउन थालेको छ। हाल ब्रेन्ट कच्चा तेलको मूल्य प्रतिब्यारेल ७६.४७ डलर, डब्ल्यूटीआई ७२.६३ डलर र मुर्बन ६९.६३ डलरमा कारोबार भइरहेको थियो। यी पछिल्लो ४ महिनामा सबैभन्दा कम कच्चा तेलको मूल्य हुन्।
के पेट्रोल र डिजेल सस्तो होला ?
अब प्रश्न यो छः जब कच्चा तेलको मूल्य आकाशिएको थियो र तेल कम्पनीहरु घाटाको कारण पेट्रोल र डिजेलको मूल्य बढाउन बाध्य भए। के अब तेलको मूल्य सस्तो भएकोले इन्धनको मूल्य पनि घट्नेछ ?
कोटक सेक्युरिटीजका कमोडिटी रिसर्चका एभीपी कायनात चैनवालाले अमेरिका–इरान सम्झौताले विश्वव्यापी तनाव कम गरेको र अमेरिकी ट्रेजरीले ६० दिनका लागि इरानी तेल र पेट्रोलियम उत्पादनहरु बेच्न अनुमति दिएकोले विश्वव्यापी आपूर्ति शृंखलामा सुधार हुने आशा बलियो बनाएको बताए। ट्यांकर ट्रयाकिङ डाटाका आधारमा गत हप्ता एसियामा ३ करोड ब्यारेलभन्दा बढी कच्चा तेल पठाइएको थियो।
चैनवालाको अनुसार इरानले एसियाली खरिददारहरुलाई उल्लेखनीय छुट प्रदान गरिरहेको छ। जब कि खाडी उत्पादकहरुले प्रमुख प्लान्टहरुमा सञ्चालन पुनः सुरु गरेका छन्। यदि होर्मुजहुँदै ट्राफिक सामान्य रह्यो भने तेल चाँडै बजारमा पुग्नेछ। यद्यपि, मागमा सुधार नभएसम्म इन्धनको मूल्यमा उल्लेखनीय परिवर्तन हुने सम्भावना छैन।
मोतीलाल ओसवाल वेल्थ म्यानेजमेन्टद्वारा गरिएको अनुसन्धानले देखाउँछ कि सस्तो तेलले देशको आयात बिल घटाउन मद्दत गर्छ। रुपैयाँ बलियो बनाउँछ र महँगीको दबाब कम गर्छ। यद्यपि, पेट्रोल र डिजेलको मूल्यमा तत्काल कमीको अपेक्षा गर्ने उपभोक्ताहरुले पर्खनुपर्ने हुन सक्छ। तिनीहरु तुरुन्तै घट्ने सम्भावना छैन।
किनकि भारतमा इन्धनको मूल्य कर, प्रशोधन मार्जिन र मार्केटिङ लागतसहित कच्चा तेलको मूल्यभन्दा बाहिर धेरै कारकहरुमा निर्भर गर्दछ। यद्यपि, कच्चा तेलको मूल्यमा आएको यो गिरावटले भारतको आयात बिलमा केही राहात प्रदान गर्न सक्छ।
त्यसो त भारतबाट नेपालमा पेट्रोलियम पदार्थ आपूर्ति हुन्छ। त्यसैले भारतमा मूल्य नघटेसम्म नेपाली उपभोक्ताले पनि कम मूल्यमा पेट्रोल र डिजेल प्राप्त गर्न पाउने छैनन्।
