काठमाडौं । के अब विश्वको इन्टरनेट इरानको नियन्त्रणमा आउन सक्छ ? पछिल्ला केही दिनहरुमा मध्यपूर्वबाट आएका खबरहरुले प्राविधिक संसारमा हलचल मच्चाएको छ।
खबरहरुमा इरान अब विश्वको धेरैजसो भागलाई जोड्ने समुद्रमुनि इन्टरनेट केबलहरुमा आफ्नो नियन्त्रण बढाउने तयारी गरिरहेको दाबी गरिएको छ। मुद्दा केवल इन्टरनेट गतिका बारेमा मात्र नभएर विश्वव्यापी डाटा, अनलाइन बैंकिङ, क्लाउड सेवाहरु र बहुअर्ब डलरको डिजिटल अर्थतन्त्रका बारेमा पनि हो।
इन्टरनेटका लागि पनि शुल्क उठाउँदैछ इरान ?
वास्तविक कथा फारसी खाडी र हर्मुज स्ट्रेटवरिपरि घुम्छ। यो समुद्रीमार्गबाट ठूला तेल जहाजहरु गुज्रन्छन्। तर, थोरै मानिसलाई थाहा छ कि विश्वका धेरै महत्वपूर्ण पानीमुनि इन्टरनेट केबलहरु पनि यही मार्गबाट गुज्रन्छन्। यी केबलहरुले एसिया, युरोप र मध्यपूर्वलाई इन्टरनेटसँग जोड्छन्।
अब इरानी–सम्बद्ध मिडिया नेटवर्क र आईआरजीसी (इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कोप्र्स) बाट प्राप्त खबरहरुले सुझाव दिन्छ कि यी इन्टरनेट केबलहरु आम्दानी उत्पादनका लागि प्रयोग गर्न सकिन्छ। यो हर्मुजबाट गुज्रने जहाजहरुबाट टोल (शुल्क) लिने इरानको निर्णयसँग मिल्दोजुल्दो हुनेछ।
केही विदेशी सञ्चारमाध्यमले यसलाई डिजिटल टोल बुथ मोडेलका रुपमा वर्णन गर्छन्। जसको अर्थ यी केबलहरु प्रयोग गर्ने विदेशी कम्पनीहरु वा नेटवर्कहरुबाट शुल्क लिन सकिन्छ।
खबरहरुका अनुसार इरानी–सम्बद्ध मिडिया आउटलेटहरुले दाबी गर्छन् कि बैंकिङ लेनदेन, क्लाउड डाटा, सामाजिक सञ्जाल ट्राफिक र एआई सेवाहरुसमेत सहित हरेक दिन यी केबलबाट ठूलो मात्रामा डिजिटल ट्राफिक जान्छ।
डाटाको समुद्रमुनि यात्रा
यो समाचारले चिन्ता बढाएको छ किनभने विश्व पहिले नै समुद्रमुनि केबलहरुको बढ्दो खतराका बारेमा चिन्तित छ। लगभग ९५ देखि ९९ प्रतिशत इन्टरनेट ट्राफिक यी समुद्रमुनि फाइबर केबलहरुबाट गुज्रन्छ। यी केबलहरुमा ठूलो विफलता वा जानाजानी क्षतिले धेरै देशहरुमा इन्टरनेट, बैंकिङ र क्लाउड सेवाहरुलाई असर गर्न सक्छ।
खबरहरुले संकेत गर्दछ कि हर्मुज अब केवल तेलका लागि मार्गमात्र नभएर डिजिटल संसारका लागि एक प्रमुख केन्द्र पनि बनेको छ। धेरै महत्वपूर्ण केबलहरु यसबाट गुज्रन्छन्, एसिया र युरोपलाई जोड्छन्।
प्राविधिक कम्पनीहरुले इरानी कानुन पालना गर्नेछन् ?
यो मुद्दा नाफामा मात्र सीमित छैन। केही खबरहरुले यो पनि सुझाव दिन्छ कि इरानले भविष्यमा विदेशी प्राविधिक कम्पनीहरुलाई आफ्नो नियमहरु पालना गर्न बाध्य पार्न सक्छ। केबल मर्मत र मर्मतसम्भारको नियन्त्रण लिने खबरहरु पनि आएका छन्।
यदि तनाव बढ्यो वा यी केबलहरु क्षतिग्रस्त भएमा यसको प्रभाव मध्यपूर्वमा सीमित नहुने डर प्राविधिक विज्ञहरुलाई छ। धेरै एसियाली देशहरुमा इन्टरनेट कनेक्टिभिटी प्रभावित हुन सक्छ। भिडियो कलदेखि यूपीआई भुक्तानी र एआई सर्भरहरुसम्म सबै कुरा प्रभावित हुन सक्छ।
इन्टरनेट तेलजस्तै भूराजनीतिक हतियार बनेमा परिस्थिति कसरी परिवर्तन हुन सक्छ भन्नेबारेमा विश्व अब चिन्तित छ। अहिलेसम्म देशहरुले तेल आपूर्ति काट्ने धम्की दिएका छन्। तर, भविष्यमा इन्टरनेट केबलहरु पनि दबाबको प्रमुख उपकरण बन्न सक्छन्।
अर्थात्, मानिसहरुले केवल मोबाइल डाटा र वाईफाई इन्टरनेट मान्छन्। यो इन्टरनेट केबल हजारौँ किलोमिटर लामो नेटवर्क छ र समुद्र मुनि फैलिएको छ। जसमा अब विश्व राजनीति पनि खेल्न आएको छ। –आजतकबाट
