काठमाडौं । अध्ययन, चिकित्सा उपचार वा कामका लागि विदेश जाने मानिसहरुको संख्या बढ्दै गइरहेको छ। तर, यदि कोही दुर्घटनामा पर्छ वा अचानक विदेशमा बिरामी पर्छ भने चिकित्सा खर्च कसले वहन गर्नेछ ? के घरमा परिवारका लागि लिइएको बीमा अझै पनि मान्य हुनेछ?
यस्ता प्रश्नहरु अहिले पहिलेभन्दा धेरै महत्वपूर्ण छन्। मानिसहरुको आवागमनसँगै बीमा आवश्यकताहरु परिवर्तन हुँदैछन्। धेरै मानिस अब आफ्नो देशमा मात्र नभई विदेशमा पनि प्रभावकारी पोलिसीहरु चाहन्छन्।
यो परिवर्तन ग्राहकको आवश्यकताहरुमा सीमित छैन। सम्पूर्ण बीमा उद्योगले पनि आफ्नो व्यवसाय मोडेल परिवर्तन गरिरहेको छ। एक समय थियो जब एउटा देशका बीमा कम्पनीहरुले मुख्यतया त्यो देशभित्रका ग्राहकलाई सेवा गर्थे। अहिले धेरै कम्पनीले धेरै देशमा व्यापार गरिरहेका छन् र विश्वव्यापी रुपमा जोखिम व्यवस्थापन गरिरहेका छन्।
यो भूमण्डलीकरणको प्रभावको कारणले हो। मानिसहरु पुँजी, प्रविधि र व्यवसायहरु पहिलेभन्दा बढी स्वतन्त्र रुपमा सर्ने भएकोले बीमा उद्योग अब राष्ट्रिय सिमानाहरुमा सीमित छैन। यो परिवर्तन स्वतन्त्र बजार अर्थतन्त्र, व्यापार उदारीकरण र डिजिटल प्रविधिको प्रसारले तीव्र पारेको छ। यसको प्रभाव विश्वव्यापी बीमा क्षेत्रमा स्पष्ट रुपमा देखिन्छ।
सन् २०२४ मा विश्वव्यापी बीमा उद्योगको कुल प्रिमियम आम्दानी ७.८ ट्रिलियन अमेरिकी डलरभन्दा बढी रहेको छ। यसमध्ये लगभग ४३ प्रतिशत जीवन बीमाबाट र ५७ प्रतिशत निर्जीवन र स्वास्थ्य बीमा क्षेत्रबाट आएको हो। अर्को शब्दमा भन्नुपर्दा बीमा अब विश्वको सबैभन्दा ठूलो वित्तीय क्षेत्रहरुमध्ये एक हो। उद्योग विश्लेषकहरुका अनुसार आगामी वर्षहरुमा यो वृद्धिको एक महत्वपूर्ण भाग एसियाको बीमा क्षेत्रबाट आउनेछ।
तर, यो परिवर्तन व्यवसाय विस्तारमा मात्र सीमित छैन। ग्राहकको अपेक्षा पनि परिवर्तन भएको छ। उनीहरु अब छिटो दाबी भुक्तानी, आफ्नो मोबाइल फोनमा पोलिसी व्यवस्थापन, विदेशमा प्रयोग गर्न सकिने कभरेज र सुविधाजनक डिजिटल सेवाहरुको माग गर्छन्।
यो माग पूरा गर्न बीमा कम्पनीहरुले कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई), ब्लकचेन, डाटा विश्लेषण र स्वचालित दाबी प्रशोधनजस्ता प्रविधिहरु बढ्दो रुपमा प्रयोग गरिरहेका छन्। यसले सेवा वितरणलाई गति मात्र दिँदैन तर ठगी पत्ता लगाउन पनि सजिलो बनाउँछ।
यद्यपि, विश्वव्यापीकरणमा आएको यो परिवर्तनले नयाँ प्रतिस्पर्धा पनि ल्याइरहेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरुसँग प्रतिस्पर्धा गर्न, स्थानीय कम्पनीहरुले प्रविधि, सूचना सुरक्षा र दक्ष जनशक्तिमा महत्त्वपूर्ण लगानी गर्नुपर्नेछ। यसबाहेक विभिन्न देशहरुमा विभिन्न नियामक ढाँचा र कानुनहरुको अनुपालनले सञ्चालन लागत बढाइरहेको छ। यो दबाब विशेषगरी साना र मध्यम आकारका बीमा कम्पनीहरुका लागि तीव्र छ।
फलस्वरुप जोखिमको प्रकृति पनि परिवर्तन हुँदैछ। पहिले आगलागी, सडक दुर्घटना वा प्राकृतिक प्रकोपहरु प्राथमिक चिन्ताहरु थिए भने अब तिनीहरु साइबर आक्रमण, जलवायु परिवर्तन, महामारी र विश्वव्यापी आपूर्ति शृंखलाहरुमा अवरोधहरुजस्ता सीमापार जोखिमहरुसँग जोडिएका छन्। फलस्वरुप साइबर बीमा, जलवायु–जोखिम बीमा, प्यारामेट्रिक बीमा र डिजिटल स्वास्थ्य बीमाजस्ता नयाँ उत्पादनहरुको माग द्रुत रुपमा बढ्दै गएको छ।
भूमण्डलीकरणले बीमा उद्योगका लागि नयाँ सम्भावनाहरु, नयाँ ग्राहकहरु र नयाँ व्यापारिक अवसरहरु सिर्जना गरेको छ। यसले नयाँ प्रतिस्पर्धा र नयाँ प्रकारका जोखिमहरु पनि ल्याएको छ। फलस्वरुप भविष्यको लडाइँ कुन संस्था सबैभन्दा ठूलो हो भन्ने बारेमा मात्र हुने छैन; बरु यो कसले छिटो परिवर्तन गर्न अनुकूलन गर्न सक्छ भन्ने बारेमा हुनेछ। जसले भविष्यको सफलता निर्धारण गर्नेछ।
केही वर्ष पहिले बीमा केवल कागजी सम्झौता थियो। अब यो विस्तारै विश्वव्यापी डिजिटल सुरक्षा प्रणालीको एक आवश्यक भाग बन्दै गइरहेको छ। विश्वव्यापीकरणको यो वास्तविकतामा प्रश्न यो होइन कि अब बीमा आवश्यक छ कि छैन; बरु प्रश्न यो हो कि बीमा उद्योगले भविष्यको नयाँ जोखिमहरु पूरा गर्न कति चाँडो अनुकूलन गर्न सक्छ। राजकिरण दास/इन्स्योरेन्स न्युज बीडी
