काठमाडौं । इरानमाथिको अमेरिका–इजरायल युद्ध सैन्य टकरावमा मात्र सीमित छैन। यसले विश्वव्यापी अर्थतन्त्रलाई प्रत्यक्ष असर गरेको छ। लगभग ५० दिनमा विश्व बजारबाट ५० अर्ब डलरभन्दा बढीको कच्चा तेल नष्ट भएको छ।
विश्लेषकहरुका अनुसार फेब्रुअरीको अन्त्यमा द्वन्द्व सुरु भएदेखि लगभग ५० करोड ब्यारेल कच्चा तेल र कन्डेन्सेट बजारमा पुग्न सकेको छैन। सरल भाषामा भन्नुपर्दा यसलाई आधुनिक समयमा सबैभन्दा ठूलो ऊर्जा आपूर्ति अभाव मानिन्छ।
बजारबाट ५० करोड ब्यारेल तेल गायब हुनुले महत्वपूर्ण प्रभाव पार्न सक्छ। यो तेल लगभग १० हप्तासम्म विश्वव्यापी हवाई यात्रा वा लगभग ११ दिनसम्म विश्वव्यापी सबै प्रकारका सवारी साधनहरुलाई इन्धन दिन पर्याप्त छ। यदि विश्वको तेल आपूर्ति अचानक बन्द भयो भने पनि यो मात्रा ५ दिनका लागिमात्र पर्याप्त हुनेछ।
त्यस्तैगरी यो तेल संयुक्त राज्य अमेरिकाको लगभग एक महिनाको आवश्यकताबराबर छ। जब कि यो सम्पूर्ण युरोपलाई एक महिनाभन्दा बढी समयसम्म धान्न सक्छ। सैन्य उद्देश्यका लागि अमेरिकी सेनाले यो तेलले लगभग ६ वर्षसम्म आफूलाई धान्न सक्छ। यसबाहेक यो इन्धनले विश्वव्यापी अन्तर्राष्ट्रिय ढुवानी उद्योगलाई लगभग ४ महिनासम्म शक्ति प्रदान गर्न पर्याप्त छ।
खाडी तेल उत्पादनमा गहिरो प्रभाव
यस युद्धबाट खाडी देशहरु सबैभन्दा बढी प्रभावित भएका छन्। मार्चमा खाडी तेल उत्पादन प्रतिदिन लगभग ८० ब्यारेलले घट्यो। यो गिरावट यति गम्भीर छ कि यो विश्वका दुई ठूला तेल कम्पनीहरु एक्सोनमोबिल र शेभरनको संयुक्त उत्पादनबराबर हुने अनुमान गरिएको छ।
उड्डयन क्षेत्र पनि स्पष्ट रुपमा प्रभावित भएको थियो। साउदी अरेबिया, कतार, यूएई, कुवेत, बहराइन र ओमानबाट जेट इन्धन निर्यात फेब्रुअरीमा लगभग १ करोड ९६ लाख ब्यारेलबाट घटेर मार्च र अप्रिलमा मात्र ४१ लाख ब्यारेलमा झरेको छ। यो गिरावट यति गम्भीर छ कि यसले न्युयोर्कबाट लन्डन जाने लगभग २० हजार उडानलाई रोक्न सक्थ्यो।
५० अर्ब डलरको कच्चा तेल आपूर्तिमा अवरोध
यस अवधिमा तेलको मूल्य पनि प्रतिब्यारेल १०० डलरभन्दा बढी पुगेको छ। तर अझै पनि निरन्तर उतारचढाव भइरहेको छ। फलस्वरुप बजारमा नपुगेको आपूर्तिको कुल मूल्य लगभग ५० अर्ब डलर अनुमान गरिएको छ। यो घाटा जर्मनीको वार्षिक जीडीपीको लगभग १ प्रतिशत तथा लाटभिया वा इस्टोनियाजस्ता साना देशको सम्पूर्ण अर्थतन्त्रबराबर हो।
जमिनमा अझै पनि चित्र पूर्ण रुपमा स्पष्ट छैन। अप्रिलमा विश्वव्यापी भण्डारण पहिले नै लगभग ४ करोड ५० लाख ब्यारेलले घटेको छ र मार्चदेखि दैनिक उत्पादन लगभग १ करोड २० लाख ब्यारेलले प्रभावित भएको छ।
रोयटर्सको रिपोर्टअनुसार विज्ञहरु विश्वास गर्छन् कि कुवेत र इराकका भारी तेल क्षेत्रहरु सामान्यमा फर्किन ४–५ महिना लाग्न सक्छ। प्रशोधन र ग्यास पूर्वाधारमा भएको क्षति मर्मत गर्न वर्षौं लाग्न सक्छ।
यो युद्ध केवल अस्थायी घाटामात्र नभएर यसको प्रभाव रहनेछ। तेलको मूल्यदेखि यातायात, उड्डयन र दैनिक वस्तुहरुमा महँगी बढ्ने अपेक्षा गरिएको छ। यो विश्वका लागि एउटा ठूलो धक्का हो। जुन चाँडै उल्टाउन सकिने देखिँदैन। –एजेन्सी
