काठमाडौं । भारतको सबैभन्दा ठूलो तेल कम्पनी इन्डियन आयल (आईओसी)ले रुसबाट तेल खरिद गर्ने सम्झौता हाललाई रोकेको छ। कम्पनीले रुसको रोसनेफ्टबाट तेल किन्न वार्ता गरिरहेको थियो तर अब यो रोकिएको छ।
भारत अब अमेरिकाबाट बढी तेल किन्न चाहन्छ। यसको उद्देश्य अमेरिकाको व्यापार घाटा कम गर्नु हो। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले हालै भारतमाथि २६ प्रतिशत ट्यारिफ लगाएका छन्। अमेरिकासँग ठूलो व्यापार घाटा भएका देशहरुमा भारत पनि पर्छ। यही कारणले गर्दा भारतले अमेरिकाबाट बढी कच्चा तेल किन्न चाहेको मानिन्छ।
इन्डियन आयलका अध्यक्ष एएस साहनीले बजारका कारण यो निर्णय लिइएको बताए। ‘यसमा सरकारको कुनै दबाब छैन। हामी अहिले रोसनेफ्टसँग कुनै वार्तामा छैनौँ तर हामी यसका लागि तयार छौँ’, उनले भने, ‘अमेरिकाबाट किन्न कुनै दबाब छैन। हामी हाम्रो आवश्यकता र मूल्यअनुसार तेल किन्छौँ।
मार्चसम्मको त्रैमासिकमा तेल बिक्रीबाट भारु ७२ अर्ब ६४ करोड ८० लाख नाफा पोस्ट गरिएको साहनी बताए। गत वर्ष यसै समयमा तेल बिक्रीको नाफा भारु ४८ अर्ब ३७ करोड ६० लाख थियो।
युक्रेन युद्धपछि रुसले भारतलाई छुटमा तेल दिइरहेको थियो। रुस भारतको सबैभन्दा ठूलो आपूर्तिकर्ताका रुपमा देखा परेको छ। तर हालैका महिनाहरुमा रुसी छुट घटेको छ।
यसैबीच इन्डियन आयलले विश्वव्यापी ऊर्जा व्यापारी ट्राफिगुरासँग एक प्रमुख ग्यास सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेको छ। यो सम्झौता १.४ अर्ब डलरको छ र ५ वर्षको अवधिको लागि हो। यसमा अमेरिका (हेनरी हब)को मूल्यअनुसार ग्यास उपलब्ध हुनेछ। यसले अमेरिकाबाट ग्यास आउने सम्भावना बढाएको छ। सहनीले भने, ‘कुनै पनि तेल कम्पनीको मोडेलमा फिट हुनुपर्छ। यो मोडेलले बजारलाई कस्तो प्रकारको तेल चाहिन्छ र यो कहाँबाट सस्तोमा प्राप्त गर्न सकिन्छ भनेर हेर्छ।’
साहनीका अनुसार अहिले टर्म डिलका लागि उपयुक्त समय होइन। उनले रुससँगको जारी भूराजनीतिक तनाव र अन्यत्रबाट सस्तो तेलको उपलब्धतालाई संकेत गरेका थिए।
वर्ष २०२४–२५ मा इन्डियन आयलले खरिद गरेको तेलमा रुसी तेलको हिस्सा २२ प्रतिशत हुने थियो। यो २०२३–२४ मा ३१ प्रतिशत% थियो। साहनीले भने, ‘रुसमाथि नयाँ प्रतिबन्ध लगाउनुअघि नै रुसी तेलको खरिदमा गिरावट आएको थियो। इन्डियन आयलले अझै पनि टेन्डर मार्फत रुसी तेल किन्छ। यदि मूल्यहरु सही छन् भने यो जारी रहनेछ।’
यद्यपि, साहनीले ट्राफिगुरासँगको ग्यास सम्झौतामा अमेरिकाबाट ग्यास आपूर्तिका लागि कुनै सर्त थियो कि थिएन भन्ने बारेमा टिप्पणी गर्न अस्वीकार गरे। यस सम्झौताअन्तर्गत २५ लाख टन एलएनजी (तरल प्राकृतिक ग्यास) खरिद गरिनेछ। यो २७ ढुवानीमा पठाइनेछ र यो वित्त वर्षको दोस्रो दोस्रो त्रैमासबाट सुरु हुनेछ।
एलएनजी एक प्रकारको ग्यास हो। जुन चिसो र तरल बनाइन्छ ता कि यसलाई जहाजमा सजिलै ढुवानी गर्न सकियोस्। –एजेन्सी
