काठमाडौं । अमेरिका र इरानबीचको युद्ध जारी छ। मध्यपूर्व युद्धका कारण विश्वव्यापी तनाव उच्च छ र यसको नकारात्मक प्रभाव विश्वभर महसुस भइरहेको छ।
अब अमेरिका आफैँ यसमा फसेको छ। तेल र ग्यास संकटसँग जुधिरहेको छ। इरान युद्धका कारण महँगीले डोनाल्ड ट्रम्पको तनाव बढाएको छ। अवस्था यस्तो छ कि अमेरिकामा पेट्रोलको मूल्य बढेको छ र ई–वाणिज्य डेलिभरी प्लेटफर्महरुदेखि एयरलाइन्ससम्म सबै कुराले भारी महँगीको धक्का भोगेका छन्। यसबाहेक हुलाक सेवा पनि महँगो हुने तयारीमा छन्।
धेरै विज्ञहरुले इरान युद्धको नकारात्मक प्रभावको बारेमा चेतावनी दिएका छन्। उनीहरुले यो विश्वव्यापी बजार हो र अमेरिका यसबाट बच्न सक्ने छैन भनी बताएका छन्। बढ्दो तेलको मूल्यले यातायात लागत बढाउँछ। जसले महँगी निम्त्याउने निश्चित छ।
महँगीको मारमा अमेरिका
पीटीआईको रिपोर्ट अनुसार इरानविरुद्धको युद्धले अब अमेरिकीहरुलाई पनि असर गरिरहेको छ। अमेजनले आफ्नो ई–वाणिज्य डेलिभरीमा इन्धन अधिभार घोषणा गरेको छ। जब कि केही एयरलाइन्सले बढ्दो इन्धन मूल्यहरु अफसेट गर्न चेक–इन ब्यागेज शुल्क बढाएका छन्।
अमेरिकामा पेट्रोल र डिजेलको मूल्यको औसत मूल्य प्रतिग्यालन ४.०९ डलर पुगेको छ। यो इरानसँगको अमेरिकी युद्ध सुरु हुनुभन्दा ठीक अघिको मूल्यभन्दा प्रति ग्यालन १ डलरभन्दा बढी हो। यो अगस्ट २०२२ पछिको उच्चतम स्तर हो।
अमेरिकन अटोमोबाइल एसोसिएसन (एएए)का अनुसार अमेरिकामा डिजेलको मूल्यमा पनि उल्लेखनीय वृद्धि देखिएको छ। यो एक वर्षअघि प्रतिग्यालन ३.६४ डलर थियो। जुन अहिले बढेर ५.५३ डलर प्रतिग्यालन पुगेको छ।
डिजेल कृषि, निर्माण र यातायातका साथै अन्य उद्योगमा व्यापक रुपमा प्रयोग गरिन्छ। यो मूल्य वृद्धिले बढेको यातायात लागतका कारण आवश्यक वस्तु र दैनिक वस्तु पनि महँगो बनाउँछ। ई–वाणिज्य विशाल कम्पनी अमेजनले अप्रिल १७ देखि तेस्रो–पक्ष बिक्रेतामा ३.५% इन्धन अधिभार लगाउने घोषणा गरेको छ। यसबाहेक अमेरिकी हुलाक सेवाका अनुसार बढ्दो यातायात लागतलाई सम्बोधन गर्न प्याकेज र एक्सप्रेस मेल डेलिभरीमा अस्थायी रुपमा ८% इन्धन अधिभार लगाउने विचार गरिरहेको छ। हुलाक सेवाले आफ्नो वेबसाइटमा एक सूचनामा भनेको छ, ‘यदि हुलाक नियामक आयोगले अनुमोदन गरेमा यो अधिभार अप्रिल २६ मा लागू हुनेछ र सन् २०२७ जनवरी १७ सम्म जारी रहनेछ।’
यदि इरानविरुद्धको युद्ध लामो समयसम्म जारी रह्यो भने यसले अमेरिकामा आपूर्ति शृंखलालाई गम्भीर रुपमा विघटन गर्न सक्छ।
भूराजनीतिक जोखिमका सल्लाहकार न्युयोर्कस्थित विश्लेषक राहेल जिम्बाले द वासिंगटन पोस्टसँगको एक विशेष अन्तर्वार्तामा भनिन्, ‘मलाई लाग्दैन कि अमेरिका यसबाट बच्न सक्छ। यो विश्वव्यापी बजार हो। विज्ञहरु एक हप्ताअघि पनि चिन्तित थिए तर अब उनीहरु अझ बढी चिन्तित छन्।’
फेडरल रिजर्भ बैंक अफ सिकागोका अध्यक्ष अस्टन गुल्सबीले सीबीएसलाई भने, ‘यदि यातायात लागत बढ्न थाल्यो भने यसले अन्य मूल्यहरुमा पनि असर गर्नेछ। त्यसैले मलाई लाग्छ कि यसको प्रभाव तुरुन्तै नभए पनि आगामी दिनहरुमा महसुस हुन थाल्नेछ। उपभोक्ताले यसको मार खेप्नुपर्नेछ।’
एसियादेखि युरोपसम्म त्रास
अमेरिका–इरान युद्धका बीचमा होर्मुज स्ट्रेट बन्द हुँदा विश्वव्यापी अर्थतन्त्रले पहिले नै अर्बौं ब्यारेल तेल गुमाइसकेको छ। जेपी मोर्गनका कमोडिटी विज्ञहरुलाई उद्धृत गर्दै वासिंगटन पोस्टले लेखेको छ, ‘खाडी देशहरुबाट तेल ढुवानीको अभावबाट एसिया पहिलोपटक पीडित भएको थियो। जसले गर्दा त्यहाँका सरकारहरुले रासनिङ र अन्य ऊर्जा बचत उपाय लागू गर्न बाध्य भए। अप्रिलको मध्यसम्ममा युरोपमा तेलको अभाव गम्भीर हुने देखिएको छ।’ –एजेन्सी
