काठमाडौं । मध्यपूर्वमा तनाव र स्ट्रेट अफ हर्मुवरपरको सुरक्षा अनिश्चितताका कारण समुद्री बीमा कम्पनीहरुले ढुवानीमा कडा सर्तहरु लगाइरहेका छन्। यसले युद्ध–जोखिम बीमा प्रिमियममा उल्लेखनीय वृद्धि भएको छ।
विश्लेषकहरुका अनुसार यदि यो अवस्था कायम रह्यो भने यसले ढुवानी र बीमा क्षेत्रहरुमात्र नभएर ऊर्जा, खाद्य, महँगी र विश्वव्यापी आर्थिक वृद्धिमा पनि उल्लेखनीय दबाब दिन सक्छ। विश्वव्यापी तेल खपतको लगभग २० प्रतिशत र समुद्री तेल व्यापारको लगभग एक चौथाइ भाग होर्मुज जान्छ। विश्वव्यापी तरल प्राकृतिक ग्यास (एनएलजी) व्यापारको पाँचौँ भाग पनि यस जलमार्गमा निर्भर गर्दछ। फलस्वरुप यस मार्गमा लामो समयसम्म अवरोधले विश्वव्यापी तेलको मूल्य, यातायात लागत, खाद्य मूल्य र महँगीमा थप वृद्धि हुन सक्छ।
अमेरिकी ऊर्जा सूचना प्रशासन (ईआईए) का अनुसार सन् २०२४ मा होर्मुजबाट दैनिक औसत २ करोड १८ लाख ब्यारेल तेल ढुवानी गरिएको थियो। विश्वव्यापी एलएनजी आपूर्तिको २० प्रतिशतभन्दा बढी पनि यही जलमार्गमा निर्भर छ।
एसिया यस जलमार्गमा सबैभन्दा बढी निर्भर छ। होर्मुजबाट ढुवानी हुने लगभग ८४ प्रतिशत कच्चा तेल र कन्डेन्सेट र लगभग ८३ प्रतिशत एलएनजी एसियाली देशहरुको लागि गन्तव्य हो। फलस्वरुप चीन, भारत, जापान र दक्षिण कोरियालाई यस संकटमा सबैभन्दा कमजोर ऊर्जा आयातमा निर्भर अर्थतन्त्रह मध्ये एक मानिन्छ।
मध्यपूर्वको अवस्थाका कारण समुद्री बीमा कम्पनीहरुले अब होर्मुजबाट पारवहन गर्ने प्रत्येक जहाजको व्यक्तिगत रुपमा मूल्यांकन गरिरहेका छन्। कडा युद्ध जोखिम आवश्यकता, अनुमोदन र यात्रामा आधारित अन्डरराइटिङसँगै अब धेरै अवस्थामा यो मार्गबाट जहाजलाई पारवहन गर्न अनुमति दिइनेछ कि दिइने छैन भनेर निर्धारण गर्छन्। बीमा र जोखिम व्यवस्थापन फर्म एओन पीआईसीमा एसियाका लागि ढुवानी प्रमुख ओलिभर मिलोस्जेव्स्कीले भने, ‘सामानको माग घटेको छैन, जोखिम व्यवस्थापन पूर्ण रुपमा परिवर्तन भएको छ। तेल, एलएनजी र अन्य वस्तुहरुको माग स्थिर रहे पनि तिनीहरुलाई ढुवानी गर्ने वातावरण अनिश्चित बन्दै गएको छ।’
मध्यपूर्वमा तनावका कारण होर्मुज पार गर्ने जहाजहरुको युद्ध जोखिम बीमा प्रिमियममा तीव्र वृद्धि भएको छ। केही अवस्थामा प्रिमियम जहाजको मूल्यको लगभग ०.२५ प्रतिशतबाट बढेर ३ प्रतिशत पुगेको छ। यसको अर्थ २० करोड डलर र ३० करोड डलरको बीचमा मूल्यको तेल ट्यांकरका लागि बीमा लागत प्रतियात्रा ६ लाख २ हजार डलरदेखि ७५ लाख डलर थप्न सक्छ।
यी बढेको बीमा लागतले अन्ततः इन्धन, खाद्यान्न र अन्य सामानहरुको ढुवानीको लागत बढाउन सक्छ। जसले विश्वव्यापी आयात लागत र महँगीमा नयाँ दबाब दिन सक्छ। त्यस्तै, यदि बीमा कभरेजलाई अझ कम गरियो भने सयौँ जहाज अलपत्र पर्ने जोखिम हुन्छ।
होर्मुज तेल र ग्यासका लागिमात्र महत्वपूर्ण छैन। विश्वको समुद्री मलको लगभग एक तिहाइ (विशेषगरी युरिया) प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रुपमा यस जलमार्गसँग जोडिएको छ। लामो समयसम्मको संकटले मल, खाद्यान्न, औद्योगिक कच्चा पदार्थ र औषधिको आपूर्तिमा बाधा पुर्याउन सक्छ। जसले कृषि उत्पादन लागत र विश्वव्यापी आपूर्ति शृंखलामा नयाँ दबाब सिर्जना गर्न सक्छ।
विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय परिस्थितिगत विश्लेषणहरुले देखाएका छन् कि यदि मध्यपूर्वमा लडाइँ बढ्यो र ऊर्जा आपूर्तिमा ठूलो अवरोध उत्पन्न भयो भने अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा ब्रेन्ट कच्चा तेलको मूल्य छोटो अवधिका लागि प्रतिब्यारेल ११५ डलरदेखि १४० डलरसम्म पुग्न सक्छ। यसले यातायात, बिजुली, खाद्यान्न र आवश्यक वस्तुहरुको मूल्य बढाउन सक्छ र विश्वव्यापी रुपमा जीवनयापनको लागत संकटलाई पुनः जगाउन सक्छ।
विश्व बैंकको परिदृश्य विश्लेषणले सुझाव दिन्छ कि लामो समयसम्म उच्च ऊर्जा मूल्यले विश्वव्यापी महँगी बढाउन सक्छ र आर्थिक वृद्धिलाई सुस्त पार्न सक्छ। विश्लेषकहरुका अनुसार यदि मध्य पूर्वमा लडाइँ बढ्यो र ऊर्जा र व्यापार प्रणालीमा ठूलो अवरोध निम्त्यायो भने यसले विश्वव्यापी आर्थिक वृद्धिमा उल्लेखनीय नकारात्मक प्रभाव पार्न सक्छ। यसले शेयर बजार, मुद्रा बजार र वस्तु बजारलाई असर गर्न सक्छ।लगानीकर्ताहरुमा अनिश्चितता बढ्न सक्छ र ऊर्जा आयातमा निर्भर अर्थतन्त्रहरुले थप वित्तीय दबाब र वृद्धि जोखिमहरुको सामना गर्न सक्छन्।
यस अवस्थामा चीन, जापान, दक्षिण कोरिया र भारतले वैकल्पिक ऊर्जा स्रोतहरु र नयाँ आपूर्ति प्रणालीहरुको खोजी गर्न थालेका छन्। दक्षिण कोरियाले अमेरिका र अस्ट्रेलियाबाट एलएनजी आयात गर्ने प्रयास बढाएको छ। धेरै देशले वैकल्पिक व्यापार मार्गहरु, ऊर्जा स्रोत र दीर्घकालीन आपूर्ति सम्झौताहरुको खोजी गरिरहेका छन्। –एजेन्सी
