काठमाडौं । गोल, ट्रफी वा विश्वकप ? सबै कुरा दुई अंगहरुले चलाउँछन्ः खुट्टाको जोडी।आधुनिक फुटबलमा ती खुट्टाहरु अब अर्ब डलरको वस्तु हुन्। त्यसकारण विश्वका उत्कृष्ट फुटबल खेलाडीहरुको खुट्टा खेलको प्राथमिक माध्यम मात्र नभएर बीमा उद्योगको नजरमा उच्च मूल्यको वित्तीय सम्पत्ति पनि हो।
उत्तर अमेरिकामा २०२६ फिफा विश्वकप वरपरको उत्साहका बीचमा स्टार फुटबल खेलाडीहरुको खुट्टा र खुट्टा बीमाको मुद्दा फेरि एकपटक चर्चामा आएको छ। विश्वकपजस्तो प्रतिस्पर्धात्मक प्रतियोगितामा गलत ट्याकल, खराब ल्यान्डिङ वा च्यातिएको लिगामेन्टले खेलाडीलाई महिनौँसम्म खेलबट बाहिर राख्न सक्छ। एक स्टार फुटबलरका लागि यसको अर्थ चिकित्सा खर्चमात्र नभएर यसको अर्थ अर्बौं डलरको आम्दानी, प्रायोजन र व्यावसायिक अवसरहरु पनि हुन सक्छ।
विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरुका अनुसार अर्जेन्टिनाका कप्तान लियोनेल मेस्सी सबैभन्दा चर्चित खेलाडी हुन्। मिडियाले लामो समयदेखि उनको प्रसिद्ध बायाँ खुट्टाको बीमा मूल्य लगभग ९०० अर्ब डलर भएको खबर प्रकाशित गरेका छन्। यो पर्याप्त रकम उनको मैदानमा प्रदर्शनको मूल्यमात्र नभएर यसमा विज्ञापन, प्रायोजन, छवि अधिकार र उनको विश्वव्यापी ब्रान्ड मूल्य पनि समावेश छ। यदि गम्भीर चोटले उनको व्यावसायिक करिअरलाई कमजोर बनायो भने त्यो वित्तीय जोखिमको एक भाग विशेष बीमा कभरेजमार्फत कभर गर्न सकिन्छ।
पोर्चुगिज लेजेन्ड क्रिस्टियानो रोनाल्डोको खुट्टाको बीमा मूल्य कम प्रभावशाली छैन। धेरै अन्तर्राष्ट्रिय माध्यमहरुका अनुसार उनको खुट्टा लगभग १४ करोड ४० डलरमा बीमा गरिएको थियो। रियल म्याड्रिडबाट खेल्दा उनको गति, शक्ति र असाधारण गोल–स्कोरिङ क्षमताका कारण क्लबले यो सुरक्षा सुरक्षित गर्यो।
फुटबल इतिहासमा अन्य समान उदाहरण छन्। इंग्ल्यान्डका पूर्वकप्तान डेभिड बेकह्यामको खुट्टाको एक पटक लगभग १९ करोड ५० डलरमा बीमा गरिएको थियो। वेल्सका पूर्वस्टार ग्यारेथ बेलको खुट्टाको लगभग १० करोड डलरमा बीमा गरिएको थियो। उनीहरुको खेल कौशलको अतिरिक्त, व्यावसायिक मूल्य, विज्ञापन सम्झौता र विश्वव्यापी लोकप्रियताले पनि बीमा कभरेजमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।
यद्यपि मेस्सी, रोनाल्डो, बेकह्याम वा बेलको खुट्टा बीमाका लागि सामान्यतया प्रयोग गरिने अधिकांश तथ्यांकहरु अन्तर्राष्ट्रिय मिडियामा प्रकाशित खबरहरुमा आधारित छन्। यी बीमा सम्झौताको पूर्ण कागजातहरु सामान्यतया प्रकाशित हुँदैनन्। त्यसकारण तिनीहरुलाई व्यापक रुपमा प्रकाशित वा रिपोर्ट गरिएको बीमा मूल्यका रुपमा हेर्नुपर्छ, आधिकारिक रुपमा घोषित बीमा मूल्यका रुपमा होइन।
विज्ञहरुका अनुसार खुट्टा फुटबल खेलाडीहरुका लागि आम्दानीको प्रमुख स्रोत हो। शीर्ष खेलाडीको आम्दानी सामान्यतया क्लबको तलब, खेल बोनस, प्रायोजन, विज्ञापन, छवि अधिकार र राष्ट्रिय टोलीबाट प्रदर्शनमा आधारित प्रोत्साहनबाट आउँछ। त्यसकारण गम्भीर चोटले खेलाडीको व्यक्तिगत आम्दानीलाई मात्र असर गर्दैन तर क्लबको मार्केटिङ योजना, टिकट बिक्री, प्रसारण अधिकार, प्रायोजक पदोन्नति र सम्बन्धित व्यावसायिक साझेदारहरुलाई पनि महत्वपूर्ण आर्थिक नोक्सान पुर्याउँछ।
विश्वकपजस्ता प्रमुख प्रतियोगिताहरुमा तल्लो ढाडमा चोटपटक लाग्ने जोखिम बढ्छ। छोटो अवधिमा धेरै खेलहरु, लामो अन्तर्राष्ट्रिय यात्रा, फरक स्टेडियम र मौसम अवस्था, नकआउट चरणको थप दबा, र उच्च–गतिको शारीरिक सम्पर्कले खेलाडीहरुको शरीरमा थप तनाव दिन्छ। अनुसन्धानले देखाएको छ कि नजिकै खेल खेल्दा पेसेवर फुटबल खेलाडीहरुमा चोटपटकको जोखिम उल्लेखनीय रुपमा बढ्छ।
तापक्रम र मौसमसँग सम्बन्धित जोखिमहरु पनि सन् २०२६ विश्वकपका लागि प्रमुख चिन्ताको विषय हुन्। केही स्थानमा तापक्रम ३० डिग्री सेल्सियसभन्दा बढी हुन सक्छ र उच्च आद्र्रताले खेलाडीहरुलाई शारीरिक तनावमा पार्न सक्छ।
विज्ञहरुका अनुसार अत्यधिक गर्मी, निर्जलीकरण र मांसपेशी थकानले घुँडा, गोलीगाँठो र लिगामेन्टमा चोटपटक लाग्ने जोखिम बढाउन सक्छ। फुटबल खेलाडीको खुट्टा वा शरीरका विशिष्ट भागहरुको बीमा गर्दा बीमा कम्पनीहरुले धेरै कारकहरुलाई विचार गर्छन्। यसमा खेलाडीको उमेर, विगतको चोटपटकको इतिहास, हालको बजार मूल्य, भविष्यको कमाइ क्षमता, व्यावसायिक लोकप्रियता र प्रायोजन तथा विज्ञापन सम्झौताहरुको आकार समावेश छ। धेरै अवस्थामा खेलकुद डाक्टरहरु, अर्थोपेडिक विशेषज्ञहरु र डाटा विश्लेषण टोलीहरुद्वारा मूल्यांकनले पनि प्रिमियम निर्धारण गर्न प्रमुख भूमिका खेल्छ।
यद्यपि, यस प्रकारको विशेष खेल बीमाबाट क्षतिपूर्ति प्राप्त गर्न सजिलो छैन। सामान्यतया बीमा सर्तहरुमा स्थायी वा दीर्घकालीन शारीरिक अशक्तता, व्यावसायिक करियरको गम्भीर हानि, विशिष्ट चिकित्सा प्रमाण र स्वीकृत प्रतियोगितामा हुने चोटपटकजस्ता कारकहरुको पुष्टिकरण आवश्यक पर्दछ। धेरैजसो अवस्थामा यस्तो बीमा गम्भीर र करिअर धम्कीपूर्ण चोटपटकहरुका लागि मात्र प्रभावकारी हुन्छ।
यस कारणले गर्दा आधुनिक फुटबलमा एक स्टार फुटबलरको खुट्टा खेलको प्राथमिक माध्यममात्र नभएर तिनीहरु लगानी, विश्वव्यापी ब्रान्ड तथा क्लब, प्रायोजक, र प्रसारण साझेदारहरुका विभिन्न वित्तीय हितको केन्द्रबिन्दु पनि बनेका छन्।
विश्वकपको समयमा खेलाडीको चोटपटकबाट हुने आर्थिक जोखिमलाई सम्बोधन गर्न फिफाले विशेष प्रणाली पनि अपनाएको छ। फिफाको क्लब संरक्षण कार्यक्रमअन्तर्गत, यदि कुनै खेलाडीले राष्ट्रिय टोलीबाट खेल्दा चोटपटक लागेमा सम्बन्धित क्लबले केही सर्तहरु पूरा गरेको अवस्थामा क्षतिपूर्ति प्राप्त गर्न सक्छ। यस कार्यक्रमअन्तर्गत प्रतिखेलाडी ७५ लाख युरोसम्म क्षतिपूर्ति र क्लबका लागि प्रतिवर्ष ८ करोड युरोसम्मको कभरेज छ। यसले राष्ट्रिय टोलीको ड्युटीमा रहँदा खेलाडी गुमाउने आर्थिक जोखिमलाई आंशिक रुपमा कम गर्छ।
आधुनिक फुटबलमा शीर्ष खेलाडीहरुको स्थानान्तरण शुल्क, तलब र व्यावसायिक मूल्य अब धेरै अवस्थामा करोडौँ डलरसम्म पुग्छ।
फलस्वरुप खेलाडीहरुको शरीर (विशेषगरी खुट्टा र औँला) क्लबहरुका लागि अत्यधिक मूल्यवान वित्तीय सम्पत्ति बनेका छन्। उन्नत खेलकुद चिकित्सा, डाटा विश्लेषण र जोखिम मूल्यांकन प्रविधिहरुले पनि विशेष खेल बीमाको द्रुत वृद्धिलाई अगाडि बढाइरहेका छन्।
फुटबलमा गोलहरु खुट्टाद्वारा गरिन्छ। अर्थशास्त्रमा ती खुट्टाले बहुअर्ब डलरको लगानी प्रतिनिधित्व गर्छन्। विश्वकपको भव्य चरणमा प्रत्येक स्प्रिन्ट, प्रत्येक ट्याकल र प्रत्येक सट खेलको नतिजासँग मात्र नभएर बहुअर्ब डलरको विश्वव्यापी खेलकुद अर्थतन्त्रसँग पनि जोडिएको छ। –एजेन्सी
