काठमाडौं । अमेरिका र इरान तनावबीच परम्परागत नाइट्रोजन मल (मल) को विश्वव्यापी आपूर्ति अवरुद्ध भएको छ। जसका कारण विश्वभरका किसानले आफ्नो बाली बचाउन नयाँ र नवीन विकल्प खोजिरहेका छन्।
ब्लुमबर्गका अनुसार युरियाजस्ता रासायनिक मलको आकाश छोएको मूल्यको बीचमा मानव मूत्र, कुखुराको मल र गड्यौला मलजस्ता प्राकृतिक र जैविक विकल्प अचानक अत्यधिक माग भएका छन्। विश्वको लगभग एक तिहाइ युरिया (एक प्रमुख नाइट्रोजन मल) खाडी क्षेत्रबाट आउँछ। होर्मुज नाकाबन्दीले युरियाको मूल्यलाई बहुवर्षीय रेकर्ड स्तरमा पुर्याएको छ। यो नाकाबन्दीले आपूर्तिमा पनि बाधा पुर्याएको छ। जसले गर्दा किसानहरु विकल्प खोज्न बाध्य भएका छन्।
मूल्य कति उच्च पुगेको छ ?
युद्ध सुरु भएदेखि इजिप्टको युरिया ९० प्रतिशतभन्दा बढीले बढेर प्रतिटन ९४० डलर पुगेको छ। विश्व बैंकको अनुमान छ कि यस वर्ष मलको मूल्य लगभग एक तिहाइ (३० प्रतिशत) ले बढ्न सक्छ। जसले गर्दा खाद्य संकट बिग्रने डर बढेको छ। संयुक्त राष्ट्र संघले यसले थप ४ करोड ५० लाख मानिसलाई गम्भीर खाद्य असुरक्षाको सामना गर्नुपर्ने हुन सक्ने चेतावनी दिएको छ।
मानव मूत्रबाट ब्याक्टेरियालाई खाना
यस संकटले जैविक मलका लागि एक प्रमुख अवसर प्रस्तुत गरेको छ। जुन किसानहरुले पहिले रासायनिक मलको तुलनामा अप्रभावी ठान्थे। यसले धेरै स्टार्टअपहरुका लागि वृद्धिको अवसर पनि प्रदान गर्न सक्छ।
मूत्रबाट बनेको मल
फ्रान्सेली स्टार्टअप टुपी अर्गानिक्सले स्कुल र उत्सवहरुबाट मानव मूत्र संकलन गर्न र बिरुवाहरु बढ्न मद्दत गर्ने ब्याक्टेरियाको खानामा रुपान्तरण गर्न थालेको छ।
फेब्रुअरीदेखि कम्पनीको बिक्री २५ प्रतिशतले बढेको छ। कम्पनीका प्रतिनिधि फ्रान्कोइस जेरार्डले भने, ‘युद्ध हाम्रो व्यवसायका लागि वरदान साबित भएको छ। मूत्र जताततै कच्चा पदार्थका रुपमा प्रचूर मात्रामा उपलब्ध छ।’
कुखुराको मल र गड्यौला
मलेसियाली डेरी कम्पनी फार्म फ्रेस बीएचडीले गड्यौलालाई गाई र भैंसीको मल खुवाउँछ। जसले गर्दा घाँसका लागि मल उर्वर हुन्छ। अब तिनीहरुले मिश्रणमा कुखुराको मल पनि थपिरहेका छन्। बेलायती किसान जेम्स मिल्स भन्छन्, ‘कुखुराको मल बेच्नेहरुले अब खरिदकर्ताहरुको लामो लाइनहरु प्राप्त गरिरहेका छन्।’
किफायती जैविक विकल्प
- अमेरिकी कम्पनी पिभोट बायोले आफ्नो जैविक मलको मूल्य १५ प्रतिशतले घटाएको छ।
- यसले परम्परागत मलको तुलनामा अमेरिकी किसानहरुलाई ६५ प्रतिशतसम्म बचत गरिरहेको छ। पिभोट बायोलाई बिल गेट्सले पनि समर्थन गरेका छन्।
- थाई स्टार्टअप लिभिङ रुट्सको उत्पादन युरियाभन्दा धेरै सस्तो साबित भइरहेको छ।
सरकारहरु गर्दै प्रोत्साहन
चरम मल अभावलाई ध्यानमा राख्दै युरोपेली संघ (ईयू) ले यस हप्ता नयाँ मल रणनीति प्रस्तुत गरेको छ। यसअन्तर्गत रासायनिक मलको सट्टा जैविक–आधारित मल र बायोग्यासबाट उत्पन्न हुने फोहोरको प्रयोगलाई प्रवर्द्धन गरिएको छ।
