काठमाडौं । जेनेरेटिभ एआईले बीमा ठगी परिदृश्यलाई रुपान्तरण गरिरहेको छ। डिपफेक प्रविधिले अपराधीहरुलाई विश्वासयोग्य नक्कली प्रमाणहरु सिर्जना गर्न र स्तरमा मानिसहरुको नक्कल गर्न सक्षम बनाइरहेको छ। एक समय उच्च–प्रोफाइल सेलिब्रेटी भिडियोहरुसँग सम्बन्धित डिपफेकहरु अब सम्पत्ति हताहत, जीवन र स्वास्थ्य बीमा कम्पनीहरुका लागि बढ्दो खतरा बनेका छन्।
बीमा कम्पनीहरुले पहिले नै यसको प्रभाव महसुस गरिरहेका छन्। बेलायतको बीमा कम्पनी एडमिरलले सन् २०२५ मा ८ करोड ६८ लाख पाउन्डको जालसाजी दावी पत्ता लगाएको प्रतिवेदन जारी गरेको छ। जुन सन् २०२४ मा ५ करोड ९ लाख पाउन्डको तुलनामा ७१ प्रतिशतले बढी हो। कम्पनीले यो वृद्धिको केही श्रेय एआईबाट बनेका तस्बिर, परिवर्तित कागजात र अतिरञ्जित दाबीहरुलाई दिएको छ।
ठगी गर्नेहरुले अवस्थित नभएको वा अतिरञ्जित सम्पत्ति क्षति, नक्कली सवारीसाधन क्षति, परिवर्तन गरिएको लाइसेन्स प्लेटहरु, नक्कली मर्मत कागजात र नक्कली उच्च–मूल्य सम्पत्तिहरुका तस्बिरहरु सिर्जना गर्न सजिलै उपलब्ध एआई उपकरणहरु प्रयोग गरिरहेका छन्।
बेलायतमा एलियान्जले २०२१–२२ र २०२२–२३ को बीचमा तस्बिर, भिडियो र कागजात छेडछाडका घटनामा ३०० प्रतिशतले बढेको प्रतिवेदन जारी गरेको छ। यो प्रतिवेदनले डिजिटल प्रमाण ठगीको तीव्र वृद्धिलाई उजागर गरेको छ।
यो खतरा तस्बिरहरुमा मात्र सीमित छैन। सामाजिक इन्जिनियरिङ आक्रमणहरुले भ्वाइस क्लोनिङ र डिपफेक भिडियो कलहरु पनि प्रयोग गरिरहेका छन्। अपराधीहरुले भुक्तानी अनुरोध गर्न, बीमा पोलिसी विवरणहरु परिवर्तन गर्न वा संवेदनशील जानकारी पहुँच गर्न बीमित, लाभार्थी, कार्यकारी वा दाबी अधिकारीहरुको प्रतिरुपण गर्छन्।
व्यापक रुपमा ठगी भएको एउटा घटनामा बेलायतको इन्जिनियरिङ समूह अरुप समावेश थियो। जसले हङकङमा भिडियो सम्मेलन घोटालामा ठगीकर्ताहरुले डिजिटल रुपमा क्लोन गरिएका आवाज र तस्बिरहरु प्रयोग गरेपछि लगभग २ करोड ५० लाख डलर गुमाएको थियो। यद्यपि यो घटना बीमा क्षेत्र बाहिर भएको थियो। यसले कसरी डिपफेक प्रविधिले विश्वासमा आधारित प्रमाणीकरण प्रक्रियाहरुलाई कमजोर पार्न सक्छ भनेर चित्रण गर्दछ।
ठगी गर्नेहरुले बढ्दो रुपमा डिपफेकहरुलाई कृत्रिम पहिचान, नक्कली कागजा, र चोरी गरिएको व्यक्तिगत डाटाहरुसँग संयोजन गरिरहेका छन्। जसले पत्ता लगाउन अझ गाह्रो बनाउँछ।
बीमा दाबीहरुमा समर्थन गर्ने तस्बिर, पहिचान कागजात, आवाज पुष्टीकरण र लिखित प्रमाणहरु समावेश हुन सक्छन्। यद्यपि तिनीहरुमध्ये धेरैजसो कृत्रिम रुपमा सिर्जना गरिएका वा परिवर्तन गरिएका छन्।
बीमा कम्पनीहरुले डिजिटल ठगी नियन्त्रणहरु बढाएर प्रतिक्रिया दिइरहेका छन्। धेरैले घाटाको पहिलो संकेतमा एआईमा आधारित पत्ता लगाउने उपकरण, डिजिटल मिडिया फोरेन्सिक, बायोमेट्रिक जाँच, मेटाडाटा विश्लेषण र रियल टाइम फ्रड स्कोरिङमा लगानी गरिरहेका छन्। यी प्रणालीले प्रकाश, अनुहारको भाव, तस्बिर भिन्नता, फाइल इतिहास र एआई हेरफेरका अन्य संकेतहरुको विश्लेषण गर्न सक्छन्।
उद्योग सहयोग पनि बढ्दै गएको छ। बीमा अपराध निकाय, डाटा विश्लेषण फर्म र क्यारियरहरुले एआई–सक्षम ठगीमा अनुसन्धान साझा गरिरहेका छन्। राष्ट्रिय बीमा अपराध ब्युरोद्वारा उजागर गरिएको हालैको भेरिस्क अध्ययनले पत्ता लगायो कि ३६ प्रतिशत उपभोक्ताले दाबी छवि वा कागजात डिजिटल रुपमा परिवर्तन गर्ने विचार गर्नेछन्।
डिपफेक ठगीको वृद्धिले महत्वपूर्ण प्रभाव पार्छ। ठगीबाट हुने नोक्सानीले बीमा कम्पनीहरुको लागत बढाउन सक्छ। जसले इमान्दार बीमितहरुका लागि उच्च प्रिमियम निम्त्याउँछ। यसबाहेक वास्तविक दाबीहरु अझ नजिकबाट जाँच गर्न सकिन्छ र समीक्षा समय लामो हुन सक्छ किनकि बीमा कम्पनीहरुले वास्तविक प्रमाणलाई हेरफेर गरिएका प्रमाणहरुबाट छुट्याउँछन्।
नियामकहरु पनि बढी केन्द्रित हुँदैछन्। अमेरिकामा प्रस्तावित डिपफेक स्क्याम्स प्रिभेन्टिङ ऐनले वित्तीय सेवाहरुमा एआई–सम्बन्धित ठगी जोखिमहरुको अध्ययन गर्न र उपभोक्ता सुरक्षा उपायहरु सिफारिस गर्न एक कार्यदल सिर्जना गर्नेछ। युरोपमा ईयू एआई ऐनले निश्चित एआई–उत्पन्न वा हेरफेर गरिएको डिपफेक सामग्रीका लागि पारदर्शिता दायित्वहरु समावेश गर्दछ र सम्बन्धित नियमहरु सन् २०२६ सम्ममा अनिवार्य हुने अपेक्षा गरिएको छ।
बीमा उद्योग विज्ञहरुले भविष्यवाणी गर्छन् कि जेनेरेटिभ एआई उपकरणहरु अझ यथार्थपरक, किफायती र सजिलै उपलब्ध हुँदै जाँदा खतरा बढ्नेछ। पत्ता लगाउने प्रविधि, कर्मचारी प्रशिक्षण, बलियो पहिचान जाँच र अद्यावधिक दाबी प्रक्रियाहरुमा लगानी गर्ने बीमा कम्पनीहरु जोखिम व्यवस्थापन गर्न राम्रो स्थितिमा हुनेछन्।
उपभोक्ताहरुका लागि सल्लाह स्पष्ट छ कि आधिकारिक च्यानलहरु मार्फत शंकास्पद कल, ई–मेल वा भुक्तानी अनुरोधहरु प्रमाणित गर्नुपर्छ र स्रोत पुष्टि नभएसम्म संवेदनशील जानकारी साझा गर्न हुँदैन। कागजमा आधारित योजनाहरुबाट प्रविधिमा आधारित सञ्चालनहरुमा धोखाधडी परिवर्तन हुँदै जाँदा बीमा उद्योगको अनुकूलन गर्ने क्षमता बीमा कम्पनी, ग्राहक र फराकिलो बजारमा डिपफेकको प्रभावलाई कम गर्न महत्वपूर्ण हुनेछ। –एजेन्सी
