काठमाडौं । भारतको सर्वोच्च अदालतले हालै स्वास्थ्य बीमामा एउटा महत्वपूर्ण फैसला गरेको छ। कुनै व्यक्तिले स्वास्थ्य बीमा गर्दा आफ्नो रक्सीको लतबारे जानकारी नदिएमा बीमा कम्पनीले दाबी खारेज गर्न सक्ने अधिकार सर्वोच्च अदालतले आदेशमार्फत दिएको हो।
यो आदेशबारे टिप्पणी गर्दै एकर्ड जुरिसका प्रबन्ध साझेदार अलाई रजवीले भने, ‘यो आदेश बीमा क्षेत्रका लागि चेतावनी हो। बीमा सम्झौताहरुको सिद्धान्तमा आधारित हुन्छन्, जुन बीमा कम्पनी र बीमित दुवैलाई लागू हुन्छ। यदि रक्सी सेवनका बारेमा जानकारी लुकाइएको छ र त्यही कारण केही भइहालेमा दाबी गरिएको छ भने बीमा कम्पनीले खारेज गर्न सक्छ।’
यो मामला हरियाणाका एक व्यक्तिसँग सम्बन्धित छ। जसले सन् २०१३ मा भारतीय जीवन बीमा निगम (एलआईसी) को ‘जीवन आरोग्य’ बीमालेख खरिद गरेका थिए। आवेदन फारम भर्दा उनले आफ्नो लामो समयदेखि रक्सी सेवन गरिरहेको बारेमा जानकारी दिएका थिएनन्। बीमालेख खरिद गरेको करिब १ वर्ष नबित्दै ती व्यक्तिलाई पेटको असह्य पीडाका कारण हरियाणाको झज्जरस्थित अस्पतालमा भर्ना गर्नुपरेको थियो । करिब १ महिनाको उपचारपछि उनको हृदयघात भएर मृत्यु भयो।
ती व्यक्तिको मृत्युपछि श्रीमतीले उपचार खर्चका लागि कम्पनीमा बीमा दाबी गरिन्। तर, एलआईसीले मृतकले आफ्नो रक्सी सेवनको लतबारेमा जानकारी नगरेको भन्दै दाबी भुक्तानी दिन अस्वीकार गर्यो।
एलआईसीको उक्त बीमालेखमा ‘आफैँबाट उत्पन्न बिरामी’ र ‘अत्यधिक रक्सी सेवनबाट निम्त्याउने जटिलता’ रक्षावरण नहुने स्पष्ट उल्लेख रहेको छ। ती व्यक्तिले आफूले रक्सी नपिएको झुटो विवरण दिएकोले एलआईसीले दाबी अमान्य घोषित गर्यो।
सिंघानिया एन्ड कम्पनीका साझेदार असलम अहमदका अनुसार बीमा कम्पनीहरुले सामान्यतया रक्सी सेवनबाट हुने रोगहरुको हिस्ट्री छ कि छैन भनेर मेडिकल रेकर्डहरु जाँच गर्छन्। ‘तिनीहरुले अस्पतालमा भर्ना हुनुमा मदिराले भूमिका खेलेको छ कि छैन भनेर पनि हेर्छन्’, उनले भने, ‘बीमालेखका सर्तहरुमा मदिरासम्बन्धी रोगहरुको रक्षावरण गर्दैन भनेर स्पष्ट रुपमा उल्लेख हुन्छ। त्यसैले रक्सी सेवनकै कारण हुने रोगको उपचार वा मृत्यु दाबी भुक्तानी अस्वीकार हुन्छ।’
दिल्ली उच्च अदालतका अधिवक्ता शिवम चौधरीले यस्ता समस्याबाट बच्न, स्वास्थ्य बीमाका लागि सम्भावित आवेदकलाई पारदर्शी हुन र सबै आवश्यक जानकारी स्पष्ट रुपमा प्रदान गर्न सल्लाह दिए। ‘यो चिकित्सा इतिहास होस् वा जीवनशैली बानी, पूर्ण जानकारी प्रदान गर्नु राम्रो अभ्यास हो’, उनले भने, ‘जुन कुनै अप्रिय घटनाको मामलामा बीमितको सर्वोत्तम हितमा साबित हुन्छ।’
