काठमाडौं । संसारभरि प्रविधि द्रुत गतिमा परिवर्तन भइरहेको छ। पहिले मानिसहरुले गर्ने धेरै कामहरु अब मेसिन र रोबोटहरुद्वारा गरिँदैछन्। चीनलाई यस क्षेत्रमा अग्रणी मानिन्छ। यहाँ धेरै कम मानव हस्तक्षेप आवश्यक पर्ने कारखानाहरु निर्माण भइरहेका छन्। यी कारखानालाई ‘डार्क फ्याक्ट्री’ भनिन्छ।
विश्वभरका कारखानाहरुमा हरेक दिन अर्बौं सामानहरु उत्पादन गरिन्छ। पहिले यी कारखानाहरुले हजारौँ कामदारलाई रोजगारी दिँदै आएका थिए। तर, अब धेरै चिनियाँ कम्पनीहरुले मेसिनहरुले धेरैजसो काम गर्ने प्रणालीहरुमा काम गरिरहेका छन्। त्यसैले यी कारखानाहरुको विश्वव्यापी रुपमा चर्चा भइरहेको छ।
डार्क फ्याक्ट्री भनेको के हो ?
डार्क फ्याक्ट्री भनेको त्यस्तो कारखाना हो, जहाँ काम लगभग पूर्ण रुपमा मेसिन र रोबोटहरुद्वारा गरिन्छ। मानव उपस्थिति न्यूनतम छ। धेरै ठाउँमा प्रकाशका लागि न्यूनतम आवश्यकता पनि हुन्छ। किनकि मेसिनहरुलाई मानिसहरुजस्तै हेर्नका लागि प्रकाशको आवश्यकता पर्दैन। यसैले तिनीहरुलाई डार्क फ्याक्ट्री भनिन्छ।
यी कारखानाहरुमा रोबोटहरुले आफैँ सामानहरु उत्पादन, प्याक र ढुवानी गर्छन्। यसबाहेक कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) को मद्दतले मेसिनहरुले सामानहरुको गुणस्तर पनि जाँच गर्छन्।
मिडिया रिपोर्टहरुका अनुसार चीनको अग्रणी प्राविधिक कम्पनी सियोमीको चाङपिङ कारखानामा हरेक सेकेन्डमा एउटा स्मार्टफोन उत्पादन भइरहेको छ। जहाँ कुनै पनि कर्मचारी छैनन्। यहाँ धेरैजसो काम पूर्ण रुपमा मेसिन र स्वचालित प्रणालीहरुद्वारा गरिन्छ। त्यस्तै, विश्वको सबैभन्दा ठूलो इलेक्ट्रोनिक्स कम्पनी फोक्सकनले धेरै कारखानामा स्वचालन बढाएको छ। यसले रोजगारीलाई पनि असर गरेको छ। रिपोर्टहरुका अनुसार कुन्शान क्षेत्रमा मात्र ६० हजारभन्दा बढी जागिर गुमेका छन्।
विद्युतीय सवारी कम्पनीहरुले पनि बढाउँदै स्वचालन
चीनका प्रमुख विद्युतीय सवारीसाधन ब्याट्री कम्पनीहरु बीवाईडी र सीएटीएलले पनि आफ्नो प्लान्टमा रोबोट र मेसिनहरु बढ्दो रुपमा प्रयोग गरिरहेका छन्। उनीहरुको उद्देश्य कम समयमा उत्पादन बढाउनु हो। रोबोटहरुले अब कारखानाहरुमा उत्पादन, प्याकिङ र निरीक्षणजस्ता कार्यहरु बढ्दो रुपमा गरिरहेका छन्।
लाखौँ रोजगारी प्रभावित
ब्लुमबर्गको रिपोर्टका अनुसार चीनमा कारखाना कामदारहरुको संख्या द्रुत गतिमा घटेको छ। सन् २०१३ मा लगभग ११ करोड ५० लाख मानिसहरुले कारखानाहरुमा काम गर्थे भने सन् २०२५ सम्ममा यो संख्या ८ करोड ५० लाखभन्दा कममा झरेको छ। जसले ३ करोडभन्दा बढी जागिर गुमाएको छ। विज्ञहरु विश्वास गर्छन् कि यसको सबैभन्दा ठूलो कारण स्वचालन र रोबोटको बढ्दो प्रयोग हो।
चीनमा विश्वमा सबैभन्दा धेरै रोबोट
रोबोटिक्सको अन्तर्राष्ट्रिय महासंघको एक प्रतिवेदनअनुसार चीन अब विश्वको सबैभन्दा ठूलो औद्योगिक रोबोट बजार बनेको छ। सन् २०२४ सम्ममा चीनमा २० लाखभन्दा बढी कारखाना रोबोटहरु थिए। जुन विश्वव्यापी मागको ५४ प्रतिशत हो। चीनमा प्रति १० हजार कामदारका लागि लगभग ३९२ रोबोटहरु काम गरिरहेका छन्। जब कि विश्वव्यापी औसत केवल १४१ छ।
कारखानाको संसार द्रुत गतिमा परिवर्तन
विज्ञहरु विश्वास गर्छन् कि भविष्यमा विश्वका धेरैजसो कारखानाहरु त्यस्तै उच्च–प्रविधि र स्वचालित हुन सक्छन्। यसले उत्पादनलाई गति दिनेछ तर यसले मानिसहरुलाई नयाँ प्रविधिहरु सिक्ने आवश्यकता पनि बढाउनेछ। यो चिनियाँ मोडेल अब विश्वभर छलफलको विषय बनेको छ।
काम २४ घन्टा जारी
सामान्य कारखानाहरुमा कामदारहरुलाई आराम र सिफ्ट चाहिन्छ। तर, डार्क फ्याक्ट्रीमा मेसिनहरुले दिनको २४ घन्टा निरन्तर काम गर्न सक्छन्। धेरै चिनियाँ कारखानाहरु वर्षको ३६५ दिन निरन्तर सञ्चालन हुन्छन्। यसले कम्पनीहरुको उत्पादनलाई गति दिन्छ। जसले गर्दा उनीहरु कम समयमा धेरै सामान उत्पादन गर्न सक्छन्। यसले मानवीय त्रुटिको सम्भावना पनि कम गर्छ।
यो प्रवृत्ति किन बढ्दैछ ?
विज्ञहरुका अनुसार चीनमा श्रम लागत निरन्तर बढिरहेको छ। फलस्वरुप कम्पनीहरुले लागत घटाउन स्वचालन र रोबोटको प्रयोग बढाइरहेका छन्। प्रविधिमा द्रुत प्रगति पनि एउटा प्रमुख कारक हो। एआई, स्मार्ट मेसिन र स्वचालित प्रणालीहरु अब पहिलेभन्दा छिटो र सटीक रुपमा काम गरिरहेका छन्। चिनियाँ सरकारले देशलाई विश्वको सबैभन्दा ठूलो प्रविधि केन्द्र बनाउन उच्च प्रविधि उत्पादनलाई पनि प्रवर्द्धन गरिरहेको छ।
कुन वस्तु उत्पादन गरिन्छ ?
मोबाइल फोन, इलेक्ट्रोनिक्स, कारका पार्टपुर्जा र धेरै अन्य उच्च–प्रविधि उत्पादनहरु डार्क फ्याक्ट्रीहरुमा उत्पादन गरिन्छ। केही कारखानाहरुमा सम्पूर्ण उत्पादन प्रणाली मेसिनहरुद्वारा नियन्त्रित हुन्छ। रोबोटिक हतियारहरुले एसेम्बली, प्याकिङ र निरीक्षणजस्ता कार्यहरु गर्छन्। जब कि एआई प्रणालीहरुले सबै कुराको निगरानी गर्छन्।
के मानिसहरुको जागिर जोखिममा छ ?
डार्क फ्याक्ट्रीका बारेमा सबैभन्दा ठूलो चिन्ता जागिर सुरक्षा हो। धेरै विज्ञहरु विश्वास गर्छन् कि यदि मेसिनहरुले मानव कार्यहरु गर्न थाले भने कामदारहरुको आवश्यकता कम हुन सक्छ। यद्यपि, केहीले यो पनि विश्वास गर्छन् कि नयाँ प्रविधिका साथ नयाँ प्रकारका रोजगारीहरु पनि सिर्जना हुनेछन्। मेसिनहरु सञ्चालन, प्रोग्रामिङ र अनुगमन गर्न प्राविधिक विशेषज्ञहरुको आवश्यकता बढ्न सक्छ। –एजेन्सी
