काठमाडौं । कोलम्बियामा ३०० वर्ष पहिले डुबेको स्पेनी जहाजको भग्नावशेषबाट विशाल खजाना पत्ता लागेको छ। खजानामा सुन र काँसाका सिक्का, सिरेमिक कप र तोप समावेश छ। यो जहाजलाई ‘सबैभन्दा पवित्र जहाज भग्नावशेष’ भनेर चिनिन्छ।
बरामद गरिएका वस्तु जहाजबाट बरामद गरिएको पहिलो खजाना हुन्। सान जोसे एउटा विशाल स्पेनी कार्गो जहाज हो। जुन ३०० वर्षभन्दा पहिले क्यारिबियनमा ब्रिटिस शाही नौसेनाले डुबाएको थियो।
स्पेनी उत्तराधिकारको युद्ध (सन् १७०१–१७१४) को समयमा जहाज डुब्यो। त्यस समयमा यसले स्पेनका राजाका लागि ल्याटिन अमेरिकामा स्पेनी उपनिवेशहरुबाट ठूलो मात्रामा सुन, चाँदी र पन्ना बोकेको थियो।
आजको मूल्यमा यो खजाना अर्बौं डलरको हुने अनुमान गरिएको छ। यसको मूल्यका कारण सम्पत्ति कोलम्बियाली सरकार र अमेरिकी समुद्री उद्धार कम्पनी सी सर्च–आर्मडा (एसएसए) बीचको कानुनी विवादको केन्द्रविन्दु बनेको छ।
खजानाको स्वामित्वलाई लिएर अदालतमा मुद्दा
कोलम्बियाले अन्तर्राष्ट्रिय वैज्ञानिकहरुको सहयोगमा सन् २०१५ मा जहाज पत्ता लगाएको दाबी गरेको छ भने पहिले ग्लोक्का मोरा भनेर चिनिने एसएसएले सन् १९८० को दशकको सुरुमा यसलाई पत्ता लगाएको दाबी गरेको छ। एसएसएले अब स्थायी मध्यस्थता अदालतमा १० अर्ब डलरका लागि दाबी दायर गरेको छ। जुन खजानाको अनुमानित मूल्यको लगभग आधा हो।
कोलम्बियाली सरकारले खजानाको पुनः प्राप्ति १८ औँ शताब्दीको सुरुमा युरोपको आर्थिक, सामाजिक र राजनीतिक अवस्थाका बारेमा नयाँ जानकारी उजागर गर्ने उद्देश्यले गरिएको अनुसन्धान परियोजनाको एउटा हिस्सा भएको दाबी गरेको छ। सरकारले यो पनि विश्वास गर्छ कि डुबेको जहाज कोलम्बियाको संस्कृति र पहिचानको एक महत्वपूर्ण भाग हो।
हालै जारी एक विज्ञप्तिमा कोलम्बियाका संस्कृतिमन्त्री यानाई काडामानी फोनेरोडोनाले खोजलाई ‘ऐतिहासिक घटना’ भनेर वर्णन गरेका छन्। उनले भने, ‘यो खोजले देशको पानीमुनि सांस्कृतिक सम्पदाको संरक्षण गर्ने क्षमता प्रदर्शन गर्दछ।’
कोलम्बियाको मानवशास्त्र र इतिहास संस्थानकी निर्देशक अलहेना कैसेडो फर्नान्डेजले भनिन्, ‘यो खोजले मानिसहरुलाई भौतिक प्रमाणमार्फत स्पेनी जहाजको इतिहास बुझ्ने अवसर प्रदान गर्दछ।’
कोलम्बियाली सरकारका अनुसार खोजमा रोबोटहरु संलग्न थिए र खजाना पुनःप्राप्त गरिएको थियो। खजाना अब लामो समयसम्म प्रयोगशालामा संरक्षित गरिनेछ र पुरातात्विक अनुसन्धानमा प्रयोग गरिनेछ।
शताब्दीयौँ अघि डुबेको जहाजको कथा मनमोहक
ऐतिहासिक अभिलेखहरुले संकेत गर्दछ कि स्पेनी जहाज फ्लोटा डे टिएरा फर्मे भनिने व्यापारी जहाजहरुको फ्लिटको हिस्सा थियो। यो सन् १७०७ मा पेरुबाट राजगद्दीको ठूलो कार्गो बोकेर निस्केका धेरै जहाजमध्ये एउटा थियो। तर, अभिलेखहरुले संकेत गर्दछ कि यो कहिल्यै स्पेन पुगेन र ब्रिटिस सेनासँगको युद्धपछि अर्को वर्ष कोलम्बियाको तटमा डुबेको थियो।
