काठमाडौं । विद्यार्थीहरूको स्वास्थ्य र सुरक्षालाई शिक्षासँग जोड्ने क्रममा नेपालले एउटा महत्वपूर्ण मोड लिएको छ। सरकारको नीतिगत समर्थन र स्थानीय सरकारहरूको अग्रसरतासँगै अब देशभरका सामुदायिक विद्यालयमा पढ्ने बालबालिकाले स्वास्थ्य तथा दुर्घटना बीमा को सुरक्षा पाउन थालेका छन्। यो पहल विपन्न परिवारका लागि ठूलो राहतको विषय बनेको छ।
बीमा प्राधिकरणको नयाँ जोड र स्थानीय पहल नियामक निकाय नेपाल बीमा प्राधिकरण (NIA) ले पछिल्लो समय विद्यालयहरूलाई विद्यार्थीको बीमा गर्न सक्रिय रूपमा प्रोत्साहित गरिरहेको छ। बीमा ऐन २०७९ अन्तर्गत ल्याइएका यी नीतिहरूले सार्वजनिक विद्यालयमा विद्यार्थीको टिकाउ दर बढाउन र आर्थिक जोखिम कम गर्न मद्दत पुग्ने विश्वास लिइएको छ।
वास्तवमा, यो योजना स्थानीय सरकार ले अपनत्व लिएपछि प्रभावकारी बनेको छ। धेरैजसो ठाउँमा बीमाको प्रिमियम रकम स्थानीय निकायले नै व्यहोरेर विद्यार्थीका परिवारलाई आर्थिक चिन्ताबाट मुक्त गरिदिएका छन्।
यसरी अघि बढ्दैछन् पालिका:
स्याङ्जाको चापाकोट नगरपालिका यसको उत्कृष्ट उदाहरण बनेको छ। नगरपालिकाले सामुदायिक विद्यालयमा आफ्ना नानीहरू पढाउने पूरा परिवारलाई निःशुल्क स्वास्थ्य बीमा को व्यवस्था गरेको छ। करिब ४५ विद्यालयका ५ हजार विद्यार्थीले यसको सिधा लाभ पाएका छन्, जहाँ बिरामी हुँदा प्रति परिवार वार्षिक १ लाख रुपैयाँसम्मको उपचार खर्च बीमा कम्पनीले व्यहोर्छ। तनहुँको आँबुखैरेनी गाउँपालिका ले पनि यस्तै निःशुल्क स्वास्थ्य बीमा को व्यवस्था गर्ने तयारी गरेको छ।
देशकै ठूलो विश्वविद्यालय त्रिभुवन विश्वविद्यालय (TU) ले समेत आफ्ना विद्यार्थी र प्राध्यापकहरूलाई राष्ट्रिय स्वास्थ्य बीमा कार्यक्रममा सहभागी हुन आह्वान गर्दै मेडिकल फण्डमार्फत ९०% सम्म उपचार खर्च व्यहोर्ने गरी एउटा बलियो सन्देश प्रवाह गरेको छ।
शिक्षामा सुधार र सुरक्षाको प्रत्याभूति
विद्यालयमा आधारित बीमाले केवल आर्थिक सहायता मात्र दिँदैन, यसले शिक्षाको गुणस्तर र पहुँच मा पनि सकारात्मक असर पार्छ।
पढाइ नछुट्ने: परिवारमा कसैलाई बिमार हुँदा हुने खर्चको बोझले गर्दा विद्यार्थीले बीचमै स्कुल छाड्ने (ड्रपआउट) दर घटाउन यसले सहयोग पुर्याउँछ।
सामुदायिक स्कुलप्रति आकर्षण: जब निजी विद्यालयले मात्र दिनेजस्तो सुरक्षाको महसुस सार्वजनिक विद्यालयले गराउँछन्, तब अभिभावकलाई आफ्ना बालबालिकालाई सामुदायिक स्कुलमै भर्ना गर्न प्रोत्साहन मिल्छ। गरिबी निवारणमा टेवा: स्वास्थ्य जोखिमको आर्थिक भार हट्दा विपन्न परिवारलाई ठूलो राहत मिल्छ, जसले बालबालिकालाई ढुक्क भएर पढाइ निरन्तरता दिन वातावरण बन्छ।
निष्कर्ष
सामुदायिक विद्यालयहरूमा विद्यार्थी केन्द्रित बीमा योजनाको सुरुवात नेपालको शिक्षा र वित्तीय सुरक्षाको क्षेत्रमा दूरगामी सोच को परिणाम हो। सरकार र स्थानीय निकायहरूको यो सक्रियताले अब हरेक बालबालिकालाई पढ्ने सुरक्षित आधार तयार भएको छ। यो कदमले बीमा बजार विस्तार गर्दै विद्यार्थीको उज्यालो भविष्यको ग्यारेन्टी गर्ने आशा जगाएको छ।
