काठमाडौं । विश्वका चर्चित उद्यमी एलन मस्कको कम्पनी ‘न्युरालिंक’ ले मानव मस्तिष्क र कम्प्युटरलाई जोड्ने प्रविधिमा एकपछि अर्को सनसनीपूर्ण सफलता पाइरहेको छ। शरीर हलचल गर्न नसक्ने (पक्षघात भएका) बिरामीलाई सोचकै भरमा कम्प्युटर चलाउन सक्षम बनाएपछि अब यो प्रविधिले आँखा नदेख्नेलाई दृष्टि दिने र कान नसुन्नेलाई सुनाइ फर्काउने महत्वाकांक्षी लक्ष्य लिएको छ। विज्ञान र प्रविधिको यो संगमले भविष्यमा अपांगता भएका व्यक्तिहरुको जीवन पूर्ण रुपमा बदल्ने संकेत दिएको छ।
के हो न्युरालिंक र यसले कसरी काम गर्छ ?
न्युरालिंक एउटा यस्तो उपकरण हो। जसलाई शल्यक्रियामार्फत मानव खप्परभित्र मस्तिष्कको निश्चित भागमा जडान गरिन्छ। यसमा कपालभन्दा पनि मसिना र लचिला धागाजस्ता तारहरु हुन्छन्। जसले मस्तिष्कका साना संकेतहरुलाई विद्युतीय लहरमा बदल्छन्। यी संकेतहरुलाई ब्लुटुथमार्फत बाह्य उपकरण (कम्प्युटर वा स्मार्टफोन) मा पठाइन्छ। यसले गर्दा मानिसले हातगोडा नचलाई केवल सोचेकै भरमा प्रविधि नियन्त्रण गर्न सक्छन्।
दृष्टि र सुनाइ फर्काउने नयाँ आशाः ‘ब्लाइन्डसाइट’
न्युरालिंकले हालै ‘ब्लाइन्डसाइट’ नामक नयाँ उपकरणको परीक्षण सुरु गरेको छ। यसको मुख्य उद्देश्य जन्मैदेखि दृष्टिविहीन भएका वा पछिल्लो समय आँखाको ज्योति गुमाएका व्यक्तिलाई फेरि देख्न सक्ने बनाउनु हो। यो प्रविधिले बिग्रिएको आँखा वा नसालाई वास्ता नगरी सिधै मस्तिष्कको दृश्य बुझ्ने केन्द्रलाई उत्तेजित गराउँछ। सुरुवाती चरणमा यसले भिडियो गेमको ग्राफिक्स जस्तो धमिलो दृश्य देखाए पनि भविष्यमा यसले सामान्य मानिसको भन्दा पनि तीव्र दृष्टि दिने दाबी गरिएको छ।
त्यस्तै कम्पनीले कानको जाली वा नसा बिग्रिएर सुन्न नसक्नेहरुका लागि पनि काम गरिरहेको छ। यसले बाहिरी आवाजलाई डिजिटल कोडमा बदल्छ र सिधै मस्तिष्कको सुनाइ केन्द्रमा पठाउँछ। जसले गर्दा बहिरा व्यक्तिले पनि ध्वनिको अनुभव गर्न पाउनेछन्।
बोल्न नसक्नेका लागि आफ्नै आवाज
न्युरालिंकले पक्षघातका कारण बोल्ने क्षमता गुमाएका बिरामीहरुका लागि पनि ठूलो राहत ल्याएको छ। सन् २०२६ मा गरिएको एक परीक्षणमा एक बिरामीले आफ्नो मस्तिष्कको संकेत प्रयोग गरेर कम्प्युटरमार्फत आफ्नै पुरानो आवाजमा कुराकानी गर्न सफल भएका छन्। यो प्रविधिले बिरामीको सोचेको शब्दलाई सफ्टवेयरमार्फत आवाजमा बदल्छ। जसले गर्दा उनीहरुले समाजसँग पुनः सम्बन्ध गाँस्न सकेका छन्।
शल्यक्रिया गर्ने रोबोट र सुरक्षा चुनौती
मस्तिष्कमा यति मसिनो चिप जडान गर्नु निकै जटिल काम हो। त्यसैले न्युरालिंकले एउटा विशेष रोबोट विकास गरेको छ। यसले मानिसको भन्दा पनि सटिक रुपमा मस्तिष्कका नसाहरु नबिगारी चिप राख्न सक्छ। यद्यपि, मस्तिष्कमा बाहिरी वस्तु राख्दा हुन सक्ने संक्रमण, नसामा पुग्न सक्ने क्षति र दीर्घकालीन सुरक्षाबारे अझै धेरै वैज्ञानिक परीक्षणहरु हुन बाँकी नै छन्।
मानवीय सरोकार र नैतिक प्रश्नहरु
यो प्रविधि सुन्दा जति जादुमयी लाग्छ, यसका चुनौतीहरु पनि उत्तिकै छन्। मुख्य प्रश्न यो छ कि के यो प्रविधि सुरक्षित छ ? मस्तिष्कको तथ्यांक वा मानिसको सोच चोरी हुने जोखिम कति रहन्छ ? साथै, यति महँगो प्रविधि नेपालजस्ता देशका सर्वसाधारणको पहुँचमा कहिले पुग्ला ? वैज्ञानिकहरुका अनुसार यो प्रविधि अहिले परीक्षणकै क्रममा रहेकाले यसको पूर्ण सफलता र सार्वजनिक उपलब्धताका लागि अझै केही वर्ष कुर्नुपर्ने हुन्छ।
न्युरालिंकले असम्भव मानिएका उपचारहरुलाई सम्भव तुल्याउने बाटो देखाएको छ। पक्षघात, अन्धोपन र बहिरोपनजस्ता समस्यासँग जुधिरहेका लाखौं मानिसका लागि यो प्रविधि एउटा नयाँ बिहानी जस्तै बनेको छ। प्रविधिको यो विकासले मानिस र मेसिनबीचको दुरी मेटाउँदै एउटा नयाँ युगको सुरुवात गर्ने निश्चित छ।
