काठमाडौं । लगभग ५० वर्ष पहिले चीनले गोबी र ताकलामाकान मरुभूमि फैलिन नदिन एक विशाल वृक्षरोपण अभियान सुरु गरेको थियो। यसलाई विश्वको सबैभन्दा ठूलो वृक्षरोपण अभियान मानिन्छ।
जियोफिजिकल रिसर्च लेटर्समा प्रकाशित एक नयाँ अध्ययनले खुलासा गरेको छ कि यस अभियानअन्तर्गत रोपिएका लगभग ६६ अर्ब रुखवरपरका प्राकृतिक वनहरुभन्दा ६६ प्रतिशत छिटो बढिरहेका छन्। वैज्ञानिकहरुले चीनका विभिन्न क्षेत्रबाट वन र उपग्रह डाटाको अध्ययन गरेर बुझ्ने प्रयास गरे कि किन रोपिएका रुख प्राकृतिक जंगलभन्दा छिटो बढिरहेका छन्। अध्ययनले यो गति सधैँभरि रहँदैन भनेर पनि खुलासा गरेको छ।
अनुसन्धानकर्ताहरुको प्रतिवेदनअनुसार साना बिरुवाहरु सामान्यतया छिटो बढ्छन्। यद्यपि, जब बिरुवाको उमेर, मौसम र अन्य स्थानीय अवस्थाहरुजस्ता कारकलाई ध्यानमा राखियो भने रोपिएका रुखहरु अझै पनि प्राकृतिक जंगलभन्दा लगभग ४.६ प्रतिशत छिटो बढ्छन्।
वैज्ञानिकहरुका अनुसार यसको प्रमुख कारण हावामा बढ्दो कार्बन डाइअक्साइड हो। साना बिरुवाहरुले नयाँ पातहरु र हरियाली बनाउन यो ग्यासलाई छिटो प्रयोग गर्छन्। यद्यपि, अनुसन्धानले यो फाइदा सधैँभरि रहँदैन भनेर पनि देखाउँछ।
केही वर्षपछि यी बिरुवाहरु ढिलो गतिमा बढ्न थाल्छन्। त्यसकारण केवल धेरै रुख रोप्नु हरेक वातावरणीय समस्याको समाधान होइन।
अध्ययनका अनुसार रोपिएका रुखहरु ३० देखि ४० वर्ष पुरानो नभएसम्म सबैभन्दा छिटो बढ्छन्। त्यसपछि, तिनीहरुको वृद्धि दर बिस्तारै सुस्त हुँदै जान्छ। वैज्ञानिकहरु भन्छन्, ‘रोपिएका रुखमा धेरैजसो अन्य रुखहरुसँगै रोपिन्छन् र हेरचाह गरिन्छ। त्यसैले सुरुमा तिनीहरुको वृद्धि बढी देखिन्छ।’
अनुसन्धानका अनुसार प्राकृतिक जंगलहरु विस्तारै बढ्छन् तर तिनीहरुले सयौँ वर्षसम्म कार्बन भण्डारण गर्न सक्छन्। यी जंगलहरु विभिन्न प्रकारका बोटबिरुवा, चराचुरुंगी, जनावर र अन्य जीवहरुको घर हुन्। त्यसैले प्राकृतिक जंगलहरु जैविक विविधताका लागि पनि बढी महत्वपूर्ण छन्। यसको विपरीत रोपिएका रुखहरुले जलवायु परिवर्तनसँग लड्न मद्दत गर्छन् तर तिनीहरुले प्राकृतिक जंगलहरुलाई पूर्ण रुपमा प्रतिस्थापन गर्न सक्दैनन्।
वैज्ञानिकहरुका अनुसार धेरै रुख रोप्नु राम्रो कुरा हो। यसले छोटो अवधिमा हावाबाट कार्बन डाइअक्साइड कम गर्न मद्दत गर्न सक्छ। यद्यपि, पुराना र प्राकृतिक जंगलहरुको संरक्षण गर्नु उत्तिकै महत्वपूर्ण छ। यदि प्राकृतिक जंगलहरु हराउँदै गयो भने नयाँ रुखहरुमात्र रोपेर दीर्घकालीन रुपमा वातावरण सुरक्षित गर्न सकिँदैन।
यस अध्ययनले देखाएको छ कि नयाँ रोपिएका रुखहरु सुरुमा छिटो बढ्छन् र बढी कार्बन डाइअक्साइड सोस्न सक्छन्। तर, उमेर बढ्दै जाँदा तिनीहरुको वृद्धिदर सुस्त हुन्छ। त्यसैले वातावरण बचाउन, नयाँ रुखहरु रोप्नु र पुराना प्राकृतिक जंगलहरु बचाउनु दुवै आवश्यक छ। –एजेन्सी
