काठमाडौं । डाटा उल्लंघन दिन प्रतिदिन बढ्दै गइरहेको छ। ह्याकरहरुले मानिसहरुको लगइन विवरण र पासवर्डहरुको लगत प्रयोग गर्छन्।
हालै एउटा नयाँ घटना बाहिर आएको छ। जसमा १.३ अर्ब पासवर्ड र २ अर्ब ई–मेल लिक भएको छ। रिपोर्टहरुका अनुसार यी डाटा एउटै स्रोतबाट चोरी भएको होइन। वर्षौंदेखि विभिन्न वेबसाइट र डार्क वेबबाट लिक भएका पुराना लगइन विवरण संकलन गरेर डाटा संकलन गरिएको थियो।
साइबर सुरक्षा फर्म सिन्थिएन्टले विभिन्न स्रोतबाट लिक भएका लगइन विवरणहरु स्क्यान गरेर चोरी गरिएको डाटाको यो संग्रह संकलन गरेको थियो। पहिले फर्मले १८ करोडभन्दा बढी लिक भएका ई–मेल ठेगानाहरु पत्ता लगाएको थियो। यो नयाँ संग्रह उही संग्रहको अंश थियो। धेरैजसो डाटा पुरानो डाटा उल्लंघन र लामो समयदेखि चलिरहेको प्रमाण–भर्ने सूचीहरुबाट आउँछ, जुन साइबर अपराधीहरुले गलत ढंगले प्रयोग गर्छन्।
यसरी गर्यो ट्रोय हन्टले डाटा जाँच
सिन्थिएन्टले यो सबै डाटा संकलन गर्यो। कम्पनीले ‘ह्याभ आई बिन पव्निड’का निर्माता ट्रोय हन्टसँग सहकार्य गर्यो। ट्रोय हन्टले यो डाटाको विश्लेषण गर्यो। उसले डाटा प्रमाणित गर्न आफ्नो पुरानो ई–मेल ठेगानामध्ये एउटा प्रयोग गर्यो।
नयाँ संग्रहमा पुराना लिक भएका पासवर्ड
ट्रोय हन्टले पत्ता लगाए कि तिनीहरुका पुराना लिक भएका पासवर्ड यस नयाँ संग्रहमा छन्। त्यसपछि उसले ‘ह्याभ आई बिन पव्निड’का केही सदस्यलाई तिनीहरुको विवरण प्रमाणित गर्न भन्यो। यसले डाटामा लगइन विवरणहरु पनि समावेश भएको पत्ता लगायो। जुन पहिले कहिल्यै प्रकट गरिएको थिएन।
पासवर्ड लिक भएको कसरी पत्ता लगाउने ?
‘ह्याभ आई बिन पव्निड’ले यी लिक भएका पासवर्डहरुलाई यसको पव्निड पासवर्ड सेवामा थपेको छ। यो उपकरणले तपाइँलाई आफ्नो पासवर्ड प्रविष्ट नगरी तपाइँको पासवर्ड लिक भएको छ कि छैन भनेर थाहा पाउन अनुमति दिन्छ। तपाइँ आफ्नो पासवर्ड कम्प्युटरबाटै लिक भएको छ कि छैन भनेर जाँच गर्न सक्नुहुन्छ। यसो गरेर तपाइँको ई–मेल ठेगाना पनि कतै सुरक्षित हुने छैन। तपाइँ पव्निड पासवर्डहरु खोज पृष्ठमा गएर तपाइँको कुनै पनि सक्रिय पासवर्डहरु यस लिकमा समावेश छन् कि छैनन् भनेर जाँच गर्न सक्नुहुन्छ।
बलियो पासवर्ड कसरी बनाउने ?
यदि तपाइँको पासवर्ड मेल खान्छ भने तपाइँले यसलाई तुरुन्तै परिवर्तन गर्नुपर्छ। बिटवार्डेन, लास्टपास र प्रोटन पासजस्ता पासवर्ड प्रबन्धकहरुले तपाइँलाई बलियो र नयाँ पासवर्ड बनाउन मद्दत गर्न सक्छन्। यी उपकरण प्रायः निःशुल्क छन्।
आफ्ना अकाउन्ट कसरी सुरक्षित राख्ने ?
- विज्ञहरुका अनुसार डाटा चोरीबाट बच्नका लागि एउटै पासवर्ड धेरै पटक प्रयोग नगर्नुहोस्।
- ह्याकरहरुले प्रायः धेरै वेबसाइटमा चोरी गरिएको लगइन प्रयोग गर्छन्। तिनीहरु प्रत्येक अकाउन्टका लागि बलियो र अद्वितीय पासवर्डहरु सिर्जना गर्न सिफारिस गर्छन्।
- यसका साथै आफ्नो अकाउन्ट सुरक्षित गर्न टु–फ्याक्टर अटेन्टिकेसन प्रयोग गर्न निश्चित गर्नुहोस्।
- मालवेयरले तपाइँको उपकरणबाट सिधै लगइन विवरणहरु चोर्न सक्छ। त्यसैले राम्रो एन्टिभाइरस सफ्टवेयरका साथ आफ्नो प्रणालीलाई सुरक्षित गर्नुहोस्।
- कुनै पनि शंकास्पद लिंक वा एप वा सफ्टवेयर डाउनलोड गर्न लिंकहरुमा क्लिक नगर्नुहोस्।
