काठमाडौं । अन्तर्राष्ट्रिय आप्रवासन संगठन (आईओएम) का अनुसार दक्षिण एसियामा जलवायु परिवर्तनले मानिसहरुको जीविकोपार्जनलाई खतरामा पारिरहेको छ र उनीहरुलाई आफ्नो घर छोड्न बाध्य पारिरहेको छ। सबैभन्दा खराब अवस्थामा सन् २०५० सम्ममा दक्षिण एसियाका ४ करोड ५ लाख मानिस आफ्नो घर छोड्न बाध्य हुन सक्छन्।
नयाँ दिल्लीमा एएफपीसँग कुरा गर्दै आईओएमका महानिर्देशक एमी पोपले बढ्दो समुद्री सतह, बाढी र खडेरीले मानिसहरुको घर र खेतबारीलाई खतरामा पर्न सक्ने बताइन्। ‘यद्यपि, प्रविधि र सरकारी कारबाहीबाट यो क्षतिलाई कम गर्न सकिन्छ’, उनले भनिन्।
पोपका अनुसार राम्रो डाटा र एआईका साथ सरकारहरुले प्रकोप आउनु अघि कमजोर समुदायहरु पहिचान गर्न सक्छन्। ‘एआई पूर्वानुमानमा प्रगतिका साथ हामी अब विस्थापनको जोखिममा रहेका समुदायहरुको राम्रोसँग भविष्यवाणी गर्न सक्छौँ’, उनले भनिन्।
मौसम पूर्वानुमान र स्थानीय जीविकोपार्जन जानकारी संयोजन गरेर अधिकारीहरुले कुन समुदायलाई सबैभन्दा बढी सहयोग चाहिन्छ भनेर पहिचान गर्न सक्छन्। ‘यदि हामीलाई थाहा छ कि कुनै समुदाय जोखिममा छ भने हामीले उनीहरु विस्थापित हुन पर्खनु पर्दैन; बरु हामी चाँडै कारबाही गर्न सक्छौँ’, पोपले भनिन्, ‘यी उपायमा खेती विधिहरुमा सुधार गर्ने, अन्य कामका लागि मानिसहरुलाई तालिम दिने र आवश्यक भएमा, बाढी वा खडेरीबाट बारम्बार प्रभावित समुदायहरुलाई स्थानान्तरण गर्ने समावेश हुन सक्छ।’
पोपले हालै आधिकारिक भ्रमणमा भारतको भ्रमण गरिन्। उनले भनिन्, ‘जब मानिसहरुले खाना उब्जाउन वा आफ्ना जनावरहरुलाई खुवाउन सक्दैनन् तब तिनीहरु विस्थापित हुने सम्भावना बढी हुन्छ। यस्तो अवस्थामा मानिसहरुसँग प्रायः आफ्नो घर छोड्नुबाहेक अरु कुनै विकल्प हुँदैन। जलवायु परिवर्तनले भारतमा शहरीकरणलाई तीव्र बनाइरहेको छ।’
पोपका अनुसार भारतको प्राविधिक क्षमताले यसका कामदारहरुलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा प्रतिस्पर्धा गर्न मद्दत गर्न सक्छ। ‘विशेषगरी त्यस्तो समयमा जब एआईले रोजगारी ढाँचाहरु रुपान्तरण गरिरहेको छ’, उनले भनिन्, ‘एआईले केही कामहरुलाई खतरामा पार्न सक्छ। विशेषगरी ती कामहरु जसमा नियमित रुपमा कागजात र रिपोर्टको विश्लेषण समावेश छ। यद्यपि, धेरै अन्य क्षेत्रहरुमा मानव श्रम अझै पनि आवश्यक छ।’
‘यदि हामीले यो प्राविधिक क्षमतालाई श्रम गतिशीलतासँग जोड्यौँ, ता कि कामदारहरु नयाँ उदीयमान कामहरुको लागि दक्ष हुन सकून्, तिनीहरुको किनारा हुनेछ’, पोपले भनिन्।
यी खतरा विशेषगरी दक्षिण एसियामा तीव्र छन्। जहाँ ठूलो जनसंख्या र सीमित स्रोतहरुले धेरै समुदायहरुलाई धेरै कमजोर स्थितिमा छोड्छन्। ‘यी जोखिममा रहेका समुदायहरुले सामना गर्ने खतराहरुको बारेमा विश्वव्यापी रुपमा गम्भीरताको अभाव छ। यसबाहेक जलवायु परिवर्तनका लागि मानिसहरुलाई तयार पार्ने कोष अपर्याप्त छ’, उनले भनिन्।
