काठमाडौं । इरानले विश्वको सबैभन्दा महत्वपूर्ण समुद्रीमार्गमध्ये एक होर्मुजका लागि एउटा प्रमुख योजना विकास गरेको छ। इरानी संसदको राष्ट्रिय सुरक्षा र विदेश नीति समितिले होर्मुजमा आवागमन गर्ने जहाजबाट शुल्क लिने योजना अगाडि बढाएको हो। यसको अर्थ इरानले होर्मुज गर्ने जहाजका लागि नयाँ ‘टोल प्लाजा’ खोल्ने तयारी गरिरहेको छ।
त्यसो त इरानले कुनै पनि मुद्रामा भुक्तानी स्वीकार गर्ने भएको छ। यो डलरका लागि प्रत्यक्ष चुनौती हो।
इरानी राज्य मिडियाका अनुसार प्रस्तावित रणनीतिक योजनाको धारा ३ अन्तर्गत इरानले प्रदान गर्ने सेवाहरु प्रयोग गर्ने जहाजबाट शुल्क लिन सक्षम हुनेछ। यसमा नेभिगेसन, वातावरणीय, बीमा र सुरक्षा सेवा समावेश छन्। विशिष्ट परिस्थितिमा इन्धन र अन्य सेवाका लागि पनि शुल्क लिन सकिन्छ।
इरानी सांसद हसन घाशघवीका अनुसार यो शुल्क होर्मुज पार गर्न अनुमति दिइएका देशहरुका जहाजबाट लिइनेछ। भुक्तानी इरानी रियाल वा इरानले तोकेको कुनै पनि अन्य मुद्रामा गर्न सकिन्छ।
यहाँ कुरा अलि जटिल छ। संयुक्त राष्ट्र संघको समुद्री कानुनसम्बन्धी महासन्धि इरानले होर्मुजबाट गुज्रने जहाजको आवागमन रोक्न वा अवरोध गर्न सक्दैन। सामान्यतया यसले इरानको बाटोमा टोल पनि लगाउन सक्दैन। यद्यपि, महासन्धिले केही सेवाका लागि शुल्क लिन अनुमति दिन्छ। इरानले नेभिगेसन र सुरक्षाजस्ता सेवाका लागि शुल्क लिन यो प्रावधानको फाइदा उठाउने तयारी गरिरहेको छ।
विश्लेषकहरुका अनुसार अमेरिकी आर्थिक प्रतिबन्धको दबाबमा इरानको नगदको आवश्यकता बढ्दै गएको छ। इरानी रियालको मूल्य पनि रेकर्ड न्यून पुगेको छ।
यद्यपि क्षेत्रीय देशहरुले यो अतिरिक्त शुल्क सजिलै स्वीकार गर्ने सम्भावना छैन। विज्ञहरुका अनुसार धेरै देशले इरानलाई अतिरिक्त तिर्नबाट बच्न सक्छन्। जसले गर्दा अमेरिकी प्रतिबन्धको जोखिम उठ्छ।
यदि लागू गरियो भने यो योजनाले होर्मुजबाट गुज्रने अन्तर्राष्ट्रिय जहाजमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्न सक्छ। इरानसँग क्षेत्रीय तनाव पनि बढ्न सक्छ। –एजेन्सी
