काठमाडौं । भूराजनीतिक तनावका बीचमा चीनले फेरि एकपटक ठूलो कदम चालेको छ। हेलियम निर्यातमा प्रतिबन्ध लगाएर चीनले सम्पूर्ण विश्वलाई स्तब्ध बनाएको छ। चीनले ८० प्रतिशतसम्म हेलियम निर्यात गर्छ। तर, अब चीनको प्रतिबन्धपछि चिप निर्माण क्षेत्रमा नयाँ संकट आएको छ।
हेलियम सेमीकन्डक्टर प्लान्टहरुमा धेरै उपयोगी मानिने ग्यास हो। यदि यो प्रतिबन्ध लामो समयसम्म जारी रह्यो भने सेमीकन्डक्टर निर्माताहरुले उच्च लागतको सामना गर्नेछन् र आपूर्ति जोखिमको बारेमा चिन्ता बढ्न सक्छ।
सेमीकन्डक्टर लागत बढ्दै जाँदा इलेक्ट्रोनिक्स र सबै चिपमा आधारित कम्पोनेन्टहरुका लागि उच्च मूल्यहरु निम्त्याउन सक्छ। यसबाहेक सम्पूर्ण सेमीकन्डक्टरमा आधारित उद्योगले संकटको सामना गर्न सक्छ।
चिप निर्माताको सञ्चालन लागतको धेरै सानो भागका लागि हेलियम जिम्मेवार छ। तर, यो उत्पादनको धेरै चरणहरुमा प्रयोग गरिन्छ। उद्योग विज्ञहरुका अनुसार धेरै महत्वपूर्ण सेमीकन्डक्टर प्रक्रियाहरुमा यो ग्यासको कुनै व्यवहार्य विकल्पहरु छैनन्। जसले गर्दा समग्र उत्पादन लागतको कम हिस्सा भए पनि यसलाई महत्वपूर्ण ग्यास बनाउँछ। उन्नत चिप उत्पादन पनि विशेष रसायन र औद्योगिक ग्यासहरुमा निर्भर गर्दछ। हेलियम यसको अद्वितीय भौतिक गुणहरुका कारणले गर्दा सबैभन्दा आवश्यक ग्यासहरुमध्ये एक हो।
यो पछिल्लो अवरोध यस वर्षको सुरुमा कतारको रास लाफान प्रशोधन प्लान्टमा सैन्य आक्रमणपछि आएको हो। रास लाफान विश्वको सबैभन्दा ठूलो हेलियम केन्द्रहरुमध्ये एक हो। शत्रुता समाप्त भएपछि आपूर्तिमा सुधार हुने आशा गरिए पनि हेलियम निर्यात रोक्ने चीनको निर्णयले पहिले नै सीमित बजारलाई अझ कडा बनाएको छ।
हेलियम यसको उच्च थर्मल चालकता, रासायनिक जडता र अति–कम उम्लने बिन्दुको कारण सेमीकन्डक्टर उत्पादनको लागि रणनीतिक रुपमा महत्वपूर्ण ग्यास बनेको छ। यो वेफर ब्याकसाइड कूलिंग, चुहावट पत्ता लगाउने, क्रायोजेनिक प्रणालीहरु, निष्क्रिय शुद्धीकरण र चयन इम्प्लान्टेसन र मेट्रोलोजी प्रक्रियाहरुको लागि आवश्यक छ।
यद्यपि हेलियमले निर्माण लागतको सानो भाग मात्र योगदान गर्दछ। यसले एक महत्वपूर्ण एकल–बिन्दु निर्भरता प्रतिनिधित्व गर्दछ। जसले आपूर्ति कम भएमा उत्पादनमा बाधा पुर्याउन सक्छ। यो ग्यास जीपीयू, एआई एक्सेलेरेटर, लजिक चिप्स, डीआरएएम, एनएडीए फ्ल्यास, हाई–ब्यान्डविथ मेमोरी (एचबीएम), अटोमोटिभ चिप्स, आरएफ कम्पोनेन्ट र पावर सेमीकन्डक्टरको निर्माणमा प्रयोग गरिन्छ।
सन् २०२५ मा ग्रेड–ए र ग्यासयुक्त हेलियमको अमेरिकी बिक्री लगभग ८ करोड १० लाख घनमिटर पुगेको थियो। जब कि कतारले विश्वव्यापी कुल १९ करोड १० लाख घनमिटरमध्ये लगभग ६ करोड ३० लाख घनमिटर उत्पादन गरेको थियो। त्यसकारण दुई देशहरुले बजारको लगभग तीन–चौथाई आपूर्ति गरे। जसमा रुस १ करोड ८० लाख घनमिटर, अल्जेरिया १ करोड १० लाख र क्यानडा ६० लाख घनमिटर थियो।
विश्वको सबैभन्दा ठूलो सेमीकन्डक्टर उत्पादन केन्द्रहरुमध्ये एक दक्षिण कोरियाले कतारबाट आफ्नो हेलियम आयातको लगभग ६५ प्रतिशत स्रोत बनाउँछ। जसले उद्योगको केही आपूर्तिकर्ताहरुमा निर्भरतालाई प्रकाश पार्छ।
चीन विश्वको सबैभन्दा ठूलो हेलियम उत्पादकमात्र नभएर यसले एसियाभरि सेमीकन्डक्टर निर्माताहरुलाई हेलियम प्रशोधन, वितरण र आपूर्तिमा प्रमुख भूमिका खेल्छ। –एजेन्सी
