काठमाडौं । के डलरका लागि नराम्रो दिन सुरु हुन लागेको हो ? के डलर विश्वमा प्रमुख मुद्रा हुन छोड्नेछ वा विश्वले विकल्प फेला पारेको छ ?
एक सर्भेक्षणले यी सबै प्रश्नहरु उठाउँदै यो खुलासा गरेको छ। सर्वेक्षणलाई उद्धृत गर्दै रोयटर्सले विश्व अब डलरको भण्डार घटाउने तयारीमा रहेको उल्लेख गरेको छ। यो विश्वव्यापी रुपमा पहिलोपटक हो।
यो सर्वेक्षण आधिकारिक मौद्रिक तथा वित्तीय संस्था फोरम (ओएमएफआईएफ)द्वारा गरिएको हो। सर्वेक्षण प्रतिवेदनमा पहिलोपटक विश्वका केन्द्रीय बैंकहरुले आगामी १० वर्षमा आफ्नो विदेशी मुद्रा भण्डार (फोरेक्स रिजर्भ)मा अमेरिकी डलरको हिस्सा बढाउनुको सट्टा घटाउने योजना बनाएको खुलासा गरिएको छ। जसले विश्वले आफ्नो विदेशी मुद्रा रिजर्भ पोर्टफोलियोलाई विविधीकृत राख्न चाहन्छ भन्ने संकेत गर्छ।
पहिले किन डलर बढाउने कुरा मात्र गरिएको थियो ?
वास्तवमा डलरलाई विश्वको सबैभन्दा स्थिर मुद्रा मानिएको छ र विश्वभरका देशहरुले एकअर्कासँग डलरमा व्यापार गर्छन्। तेल आयात होस् वा खाद्य निर्यात कारोबार सधैँ डलरमा हुने गरेको छ। तर, अब अवस्था बिस्तारै परिवर्तन हुँदैछ। धेरै देशले स्थानीय मुद्रामा आयात र निर्यात गर्न थालेका छन् र अमेरिकाको दबाब राजनीतिबाट असन्तुष्ट देखिन्छन्।
डलर घटाउने कुरा किन भइरहेको छ ?
सर्वेक्षणका अनुसार केन्द्रीय बैंकहरुले डलरबाट उत्पन्न हुने तीन प्रमुख जोखिम देख्छन्। सबैभन्दा महत्वपूर्ण भनेको अमेरिकी राजनीतिक अनिश्चितता हो। जसले डलरको स्थिरताका बारेमा प्रश्न उठाएको छ।
दोस्रो भनेको धेरै देशहरुसँगको अमेरिकी भूराजनीतिक तनाव हो। जसले डलरमा उल्लेखनीय उतारचढाव निम्त्याएको छ। डलरले विशेषगरी इरान युद्धको समयमा उल्लेखनीय अस्थिरता देखेको छ।
तेस्रो प्रमुख कारण विश्वव्यापी वित्तीय प्रणालीको बहुध्रुवीय प्रकृति हो। जसको अर्थ धेरैजसो देश अब डलरमात्र नभई विभिन्न मुद्रामा एकअर्कासँग व्यापार गरिरहेका छन्। यसको अर्थ विश्वभरका देशहरु अब डलरमा मात्र भर पर्न चाहँदैनन्।
डलरको विकल्पका रुपमा कुन मुद्रा सबैभन्दा बढी रुचाइन्छ ?
हाल डलरको स्पष्ट विकल्प तुरुन्तै देखिँदैन। तर, यदि यो जारी रह्यो भने विश्वले चाँडै नै डलरलाई त्यागेर अर्को मुद्रातिर जानेछ। सर्वेक्षणले डलरको सबैभन्दा मनपर्ने विकल्पहरुमा सुन, युरो, ब्रिटिस पाउन्ड, चिनियाँ युआन, नर्वेजियन क्रोन र न्युजिल्यान्ड डलर समावेश रहेको देखाएको छ। यद्यपि, सर्वेक्षणले यो पनि उल्लेख गरेको छ कि युरो र युआनको आफ्नै सीमितताहरु छन्। जसले गर्दा तिनीहरुले डलरलाई पूर्ण रुपमा प्रतिस्थापन गर्न सक्दैनन्।
सुनको भण्डार बढ्दै
रोयटर्सको रिपोर्टमा यस सर्वेक्षणअघि अर्को सर्वेक्षणले संकेत गरेको छ कि केन्द्रीय बैंकहरुको रेकर्ड संख्याले आफ्नो सुनको भण्डार बढाउने योजना बनाइरहेको उल्लेख छ। धेरै देशका लागि सुन अब भूराजनीतिक जोखिमहरुविरुद्ध सुरक्षा र भण्डार विविधीकरणको प्राथमिक माध्यम बन्दै गएको छ।
के डलर पतन हुनेछ ?
सर्वेक्षण प्रतिवेदनमा डलर विश्वको सबैभन्दा ठूलो रिजर्भ मुद्रा बनेको कारणले गर्दा डलरको प्रभुत्व समाप्त नहुने उल्लेख छ। अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार, लगानी र सुरक्षित आश्रयस्थलका रुपमा यसको भूमिका बलियो रहन्छ। परिवर्तन अचानक होइन तर क्रमिक हो। – एजेन्सी
