काठमाडौं । विगत २ वर्षदेखि एआई संसारले एउटै कथा भन्दै आएको छ– ‘जसले एआई सिक्छ उसले संसार जित्नेछ।’ अमेरिकादेखि चीन, दक्षिण कोरियासम्मका हरेक देशले एआईमा अर्बौं डलर खर्च गरिरहेका छन्। लगानीकर्ताले पनि विश्वास गर्थे कि एआई कम्पनीहरुले भविष्यमा सबैभन्दा ठूलो आम्दानी उत्पन्न गर्नेछन्।
यो आशाले टेक कम्पनीको शेयरभाउमा निरन्तर वृद्धि भयो। तर, जुन २२ मा केही अप्रत्याशित घटना भयो। जसले सम्पूर्ण एआई संसारलाई उजागर गर्यो। यो घटनाले एलन मस्कबाट विश्वकै पहिलो खर्बपतिको ताजा पनि खोस्यो।
एकै दिनमा विश्वका ठूला एआई कम्पनीहरुको शेयरभाउ घट्यो। एनभिडियाले लगभग २०० अर्ब डलर गुमायो। अमेजनको शेयरभाउ लगभग ५ प्रतिशतलेघट्यो। मेटाको शेयरभाउमा पनि २ प्रतिशतको गिरावट देखियो। गुगलको मूल कम्पनी अल्फाबेटको शेयरमा पनि बिक्रीचाप देखियो। जसले यसको बजार पुँजीकरणबाट लगभग २७० अर्ब डलर गुमायो।
विश्वव्यापी स्टक बजारहरुमा हाहाकार मच्चियो। प्रश्न केवल शेयरभाउ किन घट्यो भन्ने मात्र थिएन। वास्तविक प्रश्न यो थियो कि के भयो जसले सम्पूर्ण एआई क्षेत्रलाई हल्लायो ?
सबैभन्दा अचम्मको कुरा के थियो भने कुनै ठूलो युद्ध भएको थिएन। ब्याजदरमा कुनै ठूलो परिवर्तन भएको थिएन र एआईमा कुनै सरकारी प्रतिबन्ध थिएन। तर, जब वास्तविक कारण खुलासा भयो तब सम्पूर्ण विश्व स्तब्ध भयो।
विश्व बजारमा केवल दुई व्यक्तिका कारण पहिरो
वास्तविक कथा जुन १६ मा सुरु भयो। गुगलका सबैभन्दा प्रतिभाशाली एआई अनुसन्धानकर्ता नोआम शाजीरले कम्पनी छोडेर ओपन एआईमा सामेल हुने आफ्नो निर्णयको घोषणा गरे। नोआम शाजीर तिनै वैज्ञानिक हुन्, जसले ऐतिहासिक सन् २०१७ को ट्रान्सफर्मर अनुसन्धानपत्रको सहलेखन गरेका थिए। यो ट्रान्सफर्मर प्रविधिलाई आज च्याटजीपीटी, जेमिनी, क्लाउड र लगभग सबै एड्भान्स एआई मोडेलहरुको जग मानिन्छ। बजार यो समाचार आइरहँदा जुन १९ मा अर्को ठूलो खबर आयो।
प्रख्यात गुगल डिपमाइन्ड वैज्ञानिक र रसायन विज्ञानमा नोबेल पुरस्कार विजेता जोन जम्परले पनि गुगल छोडेर एन्थ्रोपिकमा सामेल हुने निर्णय गरे। दुवै खबर सप्ताहन्तमा बाहिर आए। जुन २२ मा बजार खुल्नेबित्तिकै लगानीकर्ताले अल्फाबेटको शेयर बेच्न थाले। केही घन्टाभित्र कम्पनीको शेयरभाउ इन्ट्राडे ट्रेडिङमा लगभग ७.२ प्रतिशतले घट्यो। जुन १ वर्षभन्दा बढी समयको सबैभन्दा ठूलो गिरावट थियो।
दुई कर्मचारीको राजीनामाले २५० अर्ब डलर स्वाहा
सबैभन्दा ठूलो प्रश्न यो हो कि दुई कर्मचारीले जागिर परिवर्तन गरेका कारणले गर्दा एआई कम्पनीहरुले कसरी यति ठूलो घाटा व्यहोर्न सक्छन् ? जागिर छोड्ने एक सामान्य कर्मचारीले कम्पनीको शेयरभाउलाई विरलै असर गर्छ। तर, यो सामान्य कर्मचारीहरुको मामला थिएन।
नोआम शाजीर र जोन जम्पर एआई उद्योगका चुनिएका वैज्ञानिकहरुमध्ये एक हुन्। जसको अनुसन्धानले सम्पूर्ण उद्योगलाई अगाडि बढाइरहेको छ। रोचक कुरा के छ भने गुगलले २ वर्षअघि नोआम शाजीरलाई काममा राख्न लगभग २.७ अर्ब डलर खर्च गरेको थियो। क्यारेक्टर एआई सम्झौतामा यति धेरै पैसा खर्च गरेपछि र उनको टोलीलाई फिर्ता ल्याएपछि ओपन एआईमा उनको प्रस्थान लगानीकर्ताका लागि ठूलो धक्का थियो।
यसले लगानीकर्तालाई गलत सन्देश दियो र गुगलमा उनीहरुको विश्वास घट्यो। लगानीकर्ताले महसुस गरे कि यदि गुगलले आफ्नो सबैभन्दा मूल्यवान एआई प्रतिभालाई पनि कायम राख्न सकेन भने यो भविष्यको एआई दौडमा पछाडि पर्न सक्छ। यहीँबाट लगानीकर्ताको विश्वास डगमगाउन थाल्यो।
विश्व बजार के कुराले चिन्तित थियो ?
वास्तविक चिन्ता केवल दुई वैज्ञानिकको प्रस्थान मात्र थिएन। डर यो थियो कि के एआई उद्योग साँच्चै केही चुनिएकाहरुको आडमा चलिरहेको थियो ? यदि आज एक गुगल वैज्ञानिकले ओपन एआई छोड्छन् भने भोलि एक ओपन एआई वैज्ञानिक अर्को स्टार्टअपमा जान्छन् र त्यसपछि एक एन्थ्रोपिक वैज्ञानिक नयाँ कम्पनीमा जान्छन् भने के बजारमा पनि त्यस्तै प्रभाव पर्नेछ ?
यस घटनाको अर्को रोचक पक्ष छ। गुगलको शेयर घट्यो तर ओपन एआई र एन्थ्रोपिकलाई नकारात्मक असर परेन। कारण स्पष्ट छ– दुवै कम्पनी अझै पनि निजी कम्पनीहरु हुन्। तिनीहरुको शेयर बजारमा सूचीबद्ध छैनन्। त्यसैले लगानीकर्ताले तिनीहरुलाई बेच्न सक्दैनन्। बरु दुवै कम्पनीले फाइदा उठाए। ओपन एआईले अग्रणी एआई वैज्ञानिकहरुमध्ये एक नोआम शाजीरलाई राख्यो र एन्थ्रोपिकले पनि समान क्षमताको प्रतिभालाई आकर्षित गर्न सफल भयो।
यसका साथै जेमिनी विकासमा संलग्न दुई थप वैज्ञानिक जोनास एडलर र अलेक्ज्यान्डर प्रिट्जेलले पनि आफ्नो प्रस्थानको घोषणा गरेका छन् र एन्थ्रोपिकमा सामेल भइरहेका छन्। यसको अर्थ गुगलले शीर्ष प्रतिभा गुमाएको छ। जब कि यसको प्रतिद्वन्द्वी कम्पनीहरुले लाभ उठाएका छन्।
एलन मस्कलाई ठूलो धक्का
एलन मस्क एआईका बारेमा एक प्रमुख आशावादी हुन्। उनी निरन्तर भन्छन् कि संसारमा लाखौ ह्युमनोइड रोबोटहरु हुनेछन्। यसले मानिसहरुको जीवनलाई सजिलो बनाउनेछ। यद्यपि, शेयर बजारमा यस्ता झट्काले लगानीकर्ताको विश्वासलाई कमजोर बनाएको छ। जुन २२ मा स्पेसएक्सको शेयर लगभग १६ प्रतिशतले घट्यो। कम्पनीले ३ दिनमा ६०० अर्ब डलर गुमाएको छ। यसले मस्कलाई खर्बपति क्लबमा प्रवेश गर्नबाट वञ्चित गरेको छ। –एजेन्सी
