काठमाडौं । मानिसको मृत्यु कहिले हुन्छ ? यो एउटा रहस्यमय प्रश्न हो। जसको उत्तर आजसम्म कसैले दिन सकेको छैन। तर, विज्ञान र प्रविधिको दुनियाँमा केही यस्तो घटना भएको छ, जसले हामीलाई यो रहस्य खोल्ने धेरै नजिक ल्याउँछ।
वैज्ञानिकहरुले एउटा उपकरण विकास गरेका छन्। जसले मानिसको जीनोमको विश्लेषण गरेर उसको जैविक उमेर र उसको शरीर कति समय टिक्छ भनेर अनुमान गर्न सक्छ।
जापानको हार्वर्ड मेडिकल स्कुल र तोहोकु विश्वविद्यालयका अनुसन्धानकर्ताको नेतृत्वमा गरिएको यो अध्ययन नेचर जर्नलमा प्रकाशित भएको छ। यो नयाँ प्रविधिलाई विज्ञान कथालाई वास्तविकतामा परिणत गर्ने दिशामा एउटा प्रमुख कदम मानिन्छ।
के यो नयाँ ‘ट्रान्सक्रिप्टोमिक क्लक’ उपकरण हो ?
यो उपकरण विकास गर्न वैज्ञानिकहरुले चार फरक प्रजातिहरु मुसा, मुसाको अर्को प्रजाति, रिसस मकाक बाँदर र मानिसहरुबाट लगभग ११ हजार जीन एक्सप्रेसन प्रोफाइलहरु वा ट्रान्सक्रिप्टोमहरुको गहन अध्ययन गरे। तिनीहरुले २५ फरक तन्तुहरुको जाँच गरे। यसले कुन जीनहरु बुढ्यौलीसँगै वा आयुलाई असर गर्ने परिवर्तनहरुको समयमा सक्रिय वा निष्क्रिय हुन्छन् भनेर बुझ्न खोज्यो।
यो नयाँ प्रविधि र पुरानो आविष्कारबीच के भिन्नता छ ?
वैज्ञानिकहरुले पहिले उमेर निर्धारण गर्न ‘एपिजेनेटिक क्लकहरु’ प्रयोग गरेका थिए। पुरानो प्रविधि मुख्यतया समय र तनावका कारणले हुने डीएनएमा हुने रासायनिक परिवर्तनहरुमा निर्भर थियो, जस्तै– मिथाइलेसन प्रक्रिया। यसले डीएनएका क्षेत्रहरुको जाँच गर्यो। जहाँ गुआनिन साइटोसिन न्युक्लियोटाइडको छेउमा हुन्छ।
पुरानो प्रविधिले सधैँ सही नतिजा दिँदैनथ्यो
बेलायतको बर्मिंघम विश्वविद्यालयका विज्ञ जोआओ पेड्रो डे म्यागालहेसका अनुसार पहिलेका ट्रान्सक्रिप्टोमिक बायोमार्करहरुमा परिशुद्धताको कमी थियो। तर, यस नयाँ अध्ययनमा प्राप्त परिशुद्धता र शुद्धताले पुरानो एपिजेनेटिक क्लकहरुको परिशुद्धता र शुद्धतालाई प्रतिद्वन्द्वी बनायो। यसले मानव शरीरभित्र भइरहेका गतिविधिहरुको अझ सटीक तस्बिर प्रदान गर्दछ।
कोषहरुबाट दीर्घायु वा प्रारम्भिक मृत्युलाई संकेत
अध्ययनका क्रममा वैज्ञानिकहरुले धेरै रोचक कुरा पत्ता लगाए। उनीहरुले अवलोकन गरे कि चाहे यो प्रतिरक्षा कोषहरु होस्, स्टेम कोषहरु होस्, कलेजो कोषहरु होस् वा मांसपेशी कोषहरु होस्, तिनीहरु सबैले बुढ्यौलीसँगै समान आणविक परिवर्तनहरु पार गरे।
अध्ययनका प्रमुख लेखक अलेक्ज्यान्डर टिशकोव्स्कीले व्याख्या गरे कि स्वस्थ कोष विभाजन र घाउ निको पार्नेसँग सम्बन्धित सक्रिय जीन भएका कोषहरु विस्तारै बुढो हुँदै गएका थिए। यसको विपरीत सुजन र कोशिका मृत्युसँग सम्बन्धित बढी सक्रिय जीन भएका कोषहरु द्रुत गतिमा बुढो र मरिरहेका थिए। मानवमा यी जीनहरुको व्यवहारका आधारमा भविष्यमा मानिसको मृत्यु कहिले हुन्छ भनेर भविष्यवाणी गर्न सम्भव थियो।
चिकित्सा र औषधिमा एउटा प्रमुख क्रान्ति
अध्ययनका वरिष्ठ लेखक वादिम ग्लाडिशेभका अनुसार यी ‘एजिङ क्लक’ ले भविष्यको उपचार विधिहरुलाई पूर्ण रुपमा रुपान्तरण गर्न सक्छन्। तिनीहरुको मद्दतले डाक्टरहरुले बिरामीको जैविक उमेरअनुसार उपचारलाई निजीकृत गर्न सक्षम हुनेछन्। औषधिहरुको क्लिनिकल परीक्षणहरुमा सबैभन्दा ठूलो फाइदा हुनेछ।
सामान्यतया वैज्ञानिकहरुले एन्टी–एजिङ औषधि वा थेरापीको प्रभाव हेर्न वर्षौं वा दशकहरु पर्खनुपर्छ। यद्यपि, यो ट्रान्सक्रिप्टोमिक क्लकका साथ वैज्ञानिकहरुले शरीरको बायोमार्करहरुमा विशेष उपचारको प्रभाव धेरै छोटो समयमा देख्न सक्षम हुनेछन्। यसले मुसा र मानिसहरुमा चिकित्सा परीक्षणहरुका लागि समयसीमालाई उल्लेखनीय रूपमा छोटो पार्नेछ। गम्भीर रोगहरुको उपचार अझ छिटो पत्ता लगाउन सकिन्छ।
के यसले मृत्युको सही मितिको भविष्यवाणी गर्नेछ ?
वैज्ञानिकहरुले स्पष्ट पारेका छन् कि यो उपकरण हाल केवल एउटा अनुसन्धान उपकरण हो। यसलाई मानिसहरुमा प्रत्यक्ष रुपमा व्यावसायिक रुपमा प्रयोग गर्न सक्नुअघि अझै धेरै परीक्षणहरु आवश्यक छन्। यसबाहेक यो उपकरणले प्राकृतिक बुढ्यौली र रोगका कारणले हुने मृत्युको मात्र भविष्यवाणी गर्न सक्छ।
यसले सडक दुर्घटना, प्रकोप वा अचानक हुने घटनाहरुको भविष्यवाणी गर्न सक्दैन। यद्यपि, यो प्रविधिले हामीलाई निश्चित रुपमा बताउन सक्छ कि हाम्रो शरीर आन्तरिक रुपमा कति स्वस्थ छ र रोग वा बाह्य कारकहरुबाट अवरोध नपुगेको खण्डमा हाम्रो शरीर कति लामो समयसम्म बाँच्न सक्छ। –एजेन्सी
