काठमाडौं । धेरै करदाताहरूलाई थाहा नहुन सक्छ- जीवन बीमा गर्दा वा निर्जीवन बीमा वा स्वास्थ्य बीमा गर्दा लागेको खर्चलाई वार्षिक कर योग्य आयमा कट्टा गर्न सकिन्छ।
लाखौँ करदाताहरूले हरेक वर्ष कर छुटका कानुनी प्रावधानहरूबारे पर्याप्त जानकारी नहुँदा वा समयमै योजना नबनाउँदा आफ्नो वैध रूपमा पाउनुपर्ने छुट र प्रोत्साहन गुमाइरहेका छन्। विशेषगरी आर्थिक वर्ष आ व २०८३।८४ को नयाँ बजेटमार्फत व्यक्तिगत आयकरको सीमामा व्यापक हेरफेर गरिएपछि कर बचतका लागि बीमा र विभिन्न वित्तीय औजारहरूको महत्त्व अझ बढेको छ।
बजेटले व्यक्तिगत र दम्पतीको फरक-फरक सीमालाई खारेज गरी दुवेका लागि एउटै कर सीमा निर्धारण गरेको छ। यसले गर्दा मध्यम र उच्च आय भएका करदाताहरूका लागि जीवन बीमा, स्वास्थ्य बीमा र अवकाश कोष जस्ता क्षेत्रमा गरिने लगानी कर दायित्व घटाउने सबैभन्दा उत्तम माध्यम बनेका छन्।
आयकर स्ल्याबमा परिवर्तन चालु आर्थिक वर्ष २०८२।८३ र आर्थिक वर्ष २०८३।८४ प्रस्तावित व्यवस्थाको तुलना
१. चालु आर्थिक वर्ष २०८२।८३ को कर सीमा उदाहरण
चालु व्यवस्था अनुसार अविवाहित र विवाहितको सुरुआती सीमा फरक छ र अधिकतम करको दर ३९ प्रतिशत सम्म रहेको छ।
अविवाहित व्यक्तिले वार्षिक रू ५ लाखसम्मको कमाइमा १ प्रतिशत सामाजिक सुरक्षा कर लाग्छ। त्यसपछिको रू २ लाखमा १० प्रतिशत कर लाग्ने व्यवस्था छ।
विवाहित दम्पतीको हकमा पहिलो रू ६ लाखसम्म १ प्रतिशत कर लाग्छ भने, त्यसपछिको रू २ लाखमा १० प्रतिशत कर आकर्षित हुन्छ।
यो आर्थिक वर्षका लागि जीवन बीमा, सम्पत्ति बीमा वा स्वास्थ्य बीमाबापतको खर्चमा आयकर छुट दाबी गर्न तपाईले असार ३१ गतेभित्रमा यस्तो बीमा गरिसक्नुपर्छ। एकपटक तिरेको बीमाशुल्कमध्ये तोकिएको रकम सोही वर्षका लागि मात्र करयोग्य आय गणनामा कट्टा गर्न पाइन्छ।
२. आर्थिक वर्ष २०८३।८४ को प्रस्तावित कर सीमा
नयाँ बजेटले १ प्रतिशत मात्र कर लाग्ने सीमालाई दोब्बर बनाउँदै रू १० लाख पुर्याएको छ र अधिकतम करको दरलाई २९ मा झारेको छ।
अब विवाहित वा अविवाहित जो सुकै भए पनि वार्षिक रू १० लाखसम्मको करयोग्य आयमा मात्र १ प्रतिशत सामाजिक सुरक्षा कर लाग्ने प्रस्ताव गरिएको छ। रू १० लाख १ देखि रू १५ लाखसम्मको अर्को ५ लाख रुपैयाँ आम्दानीमा सिधै १० प्रतिशत कर लाग्नेछ। यसअघि यो बिन्दुमा पुग्दा करदाताले २० देखि ३० प्रतिशतसम्म कर तिर्नुपर्थ्यो।
कसरी सुरक्षित गर्ने कर छुटको सुविधा
नयाँ कर सीमाको फाइदा लिनुका साथै आयकर ऐनले तोकेका सुविधाहरू बेलैमा दाबी गरेर करदाताले ठूलो रकम बचत गर्न सक्छन्। बीमित र करदाताले आफ्नो वार्षिक आयमा दाबी गर्न मिल्ने प्रमुख छुटहरूः
✅ जीवन बीमाशुल्कः आफ्नो जीवन बीमा गरेबापत वार्षिक रू ४० हजारसम्मको बीमाशुल्क रकमलाई करयोग्य आयबाट घटाउन पाइन्छ।
✅ स्वास्थ्य बीमा बीमाशुल्कः स्वास्थ्य बीमाका लागि शुल्क भुक्तानी गरेबापत वार्षिक रू. २० हजारसम्म कर छुटको दाबी गर्न सकिन्छ।
✅ अवकाश कोष योगदानः नागरिक लगानी कोष, सञ्चय कोष वा योगदानमा आधारित सामाजिक सुरक्षा कोषमा गरिएको योगदानमा वार्षिक रू. ५ लाखसम्म वा कुल आयको एक तिहाइ जुन कम हुन्छ, कट्टी गर्न पाइन्छ।
✅ छोराछोरीको शिक्षा शुल्कः बालबालिकाको विद्यालय र कलेज शुल्कवापत वार्षिक रू २५ हजार सम्मको खर्चमा नियमानुसार छुट दाबी गर्ने बाटो खुला गरिएको छ।
✅ स्वीकृत संस्थाहरूमा दानः सरकारबाट कर छुटको मान्यता पाएका धार्मिक, परोपकारी वा सार्वजनिक संस्थाहरूलाई दिइएको चन्दा वा दानमा पनि नियमानुसार कर कट्टीको सुविधा पाइन्छ।
✅ औषधोपचार कर फिर्ताः स्वीकृत मेडिकल खर्चको हकमा तोकिएको सीमाभित्र रहेर सिधै भुक्तानी गर्नुपर्ने कर रकमबाट मिलान गर्न पाइन्छ।
✅ महिला कर छुटः रोजगारीबाट मात्र आयआर्जन गर्ने महिला करदाताको हकमा भुक्तानी गर्नुपर्ने कुल कर रकममा १० प्रतिशत छुट पाउने व्यवस्था कायमै छ।
✅ दुर्गम भत्ता र पेन्सन कट्टी दुर्गम क्षेत्रमा कार्यरत कर्मचारीहरूले भौगोलिक वर्गीकरण अनुसार रू १० हजार देखि रू ५० हजारसम्म अतिरिक्त छुट पाउँछन् भने पेन्सन आयमा पनि विशेष कट्टीको व्यवस्था छ।
बीमा अभिकर्ता र कम्पनीहरूको लागि अवसर करदाताहरूले कर छुट पाउने मात्र नभई जोखिम न्यूनीकरणका लागि पनि बीमा गर्ने हुँदा, आ.व।.२०८३।८४ को यो नयाँ व्यवस्था जीवन र स्वास्थ्य बीमालेख बिक्री बढाउने एउटा बलियो माध्यम बन्न सक्छ। आफ्ना विद्यमान र सम्भावित बीमितलाई बीमा अभिकर्ता र बीमा कम्पनीले वित्तीय साक्षरता अभियान सञ्चालन गरेर बेलैमा कर योजना बनाउन सहयोगी भूमिका खेल्नुपर्छ।
