काठमाडौं । हामी प्रायः सोच्दछौं कि हाम्रो द्रुत गतिको जीवन र कार्यालयको तनावले हाम्रो निद्रा खोसेको छ। तर, के तपाइँलाई थाहा छ कि एउटा यस्तो देश छ जहाँ मानिसहरु प्रतिरात औसत ९ घनटाभन्दा बढी सुत्छन् ?
ग्लोबल स्लिप एटलसले विश्वभरका मानिसहरुको निद्राको ढाँचा र बानीहरुको विस्तृत डाटाबेस राख्छ। जसले विभिन्न देश र संस्कृतिहरुमा निद्राको अवधि, गुणस्तर र समयको विश्लेषण गर्दछ। यस तथ्यांकअनुसार दक्षिण अफ्रिका निद्राको हिसाबले विश्वका देशहरुको सूचीमा पहिलो स्थानमा छ। यसको अर्थ त्यहाँका मानिसहरु औसतमा विश्वभर सबैभन्दा बढी सुत्छन्।
यो एटलसले ६२ देशका मानिसको निद्राको ढाँचा ट्रयाक गरेको छ। यो तथ्यांकले राम्रो निद्रा केवल धनसँग मात्र नभई जीवनशैलीसँग पनि प्रत्यक्ष रुपमा जोडिएको देखाउँछ। दक्षिण अफ्रिकाका मानिसहरु प्रतिरात औसत ९ घनटा १३ मिनेट सुत्छन्।
चीन दोस्रो स्थानमा छ। यसको निर्माण र ठूला कारखानाहरुका लागि परिचित चीनले आश्चर्यजनक रुपमा यो सूचीमा दोस्रो स्थान हासिल गरेको छ। औसतमा चिनियाँहरु ९ घण्टा २ मिनेट सुत्छन्।
अमेरिका ८ घनटा ५९ मिनेटको साथ तेस्रो स्थानमा छ भने एस्टोनियालीहरु ८ घन्टा ५० मिनेटका लागि सुत्छन्। भारतीयहरु ८ घनटा ४८ मिनेटको औसत निद्राको साथ यस सूचीमा पाँचौँ स्थानमा छन्।
सामान्यतया भारत र चीनजस्ता देशमा काम–जीवन सन्तुलन बिग्रिएको विश्वास गरिन्छ। तर यो तथ्यांकले फरक कथा बताउँछ। भारतको ८ घन्टा ४८ मिनेटको औसत निद्राले मानिसहरुले आफ्नो स्वास्थ्यलाभ र स्वास्थ्यलाई प्राथमिकता दिइरहेका छन् भन्ने संकेत गर्छ। चीनको दोस्रो स्थानको श्रेणीले त्यहाँका मानिसले ‘स्मार्ट काम’ र ‘गहिरो निद्रा’को महत्व बुझिरहेका छन् भन्ने संकेत गर्छ।
अब ती देशहरुका बारेमा कुरा गरौँ जहाँ मानिसहरु कम सुत्छन्। दक्षिण अफ्रिकाले राम्रो निद्राको आनन्द लिन्छ भने कुवेत विश्वमा सबैभन्दा कम निद्रा भएको देशको रुपमा देखा परेको छ।
औसतमा कुवेतका मानिसहरु ६ घनटा १५ मिनेट मात्र सुत्छन्। जापान र दक्षिण कोरियाजस्ता देशहरुमा पनि यस्तै अवस्था छ। जहाँ कामको चापले मानिसहरुको रात छोटो बनाएको छ।
विश्वव्यापी सफलताको बाटो कार्यालयका फाइलहरुमार्फत नभएर आरामदायी रातको निद्रामार्फत निहित छ। विज्ञहरु विश्वास गर्छन् कि दक्षिण अफ्रिकाको बढ्दो निद्रा सांस्कृतिक जीवनशैली र जैविक घडी बीचको राम्रो सन्तुलनको कारण हुन सक्छ।
यसैबीच कुवेतजस्ता देशहरुमा प्रकाश प्रदूषण र रात्रि जीवनले निद्रामा महत्वपूर्ण बाधाहरु खडा गर्छ। यद्यपि, धेरै अध्ययनले पनि चेतावनी दिन्छन् कि निद्राको गुणस्तर घन्टाको संख्याभन्दा बढी महत्वपूर्ण छ। छ घन्टाको गहिरो र आरामदायी निद्रा ९ घन्टाको बेचैन निद्राभन्दा राम्रो हुन सक्छ।
विश्व स्वास्थ्य संगठनका धेरै रिपोर्टहरुले कम निद्रा रोगको निमन्त्रणा हो भनेर संकेत गर्छन्। यी रिपोर्टहरुले बारम्बार चेतावनी दिएका छन् कि निद्रा केवल ‘आराम’ मात्र नभएर शरीरको ‘सेवा’ गर्नु हो। सात घन्टाभन्दा कम सुत्नेहरुमा डिप्रेसन र चिन्ताको जोखिम धेरै गुणा बढ्छ। निद्राको कमीले मस्तिष्कमा विषाक्त पदार्थहरु जम्मा हुन्छ। जसले गर्दा बुढेसकालमा बिर्सने रोग डिमेन्सिया हुन्छ। किनभने पर्याप्त निद्रा नपाउनु उच्च रक्तचाप र मोटोपनसँग प्रत्यक्ष रुपमा जोडिएको छ।
