काठमाडौं । अमेरिका–इरान तनाव जारी छ। कच्चा तेलको मूल्य फेरि एक पटक प्रतिब्यारेल १०५ डलरभन्दा माथि पुगेको छ।
यसैबीच होर्मुज स्ट्रेटमा अमेरिकी नाकाबन्दी र इरानको दृढताले तेल र ग्यास संकटलाई बढाइरहेको छ। यस विश्वव्यापी तनावको बीचमा एउटा सानो देश पानामाले आफ्नो भाग्यको आनन्द लिइरहेको छ र यसको सरकारले फाइदा उठाइरहेको छ।
विश्वव्यापी व्यापारका लागि पानामा निकै महत्वपूर्ण रहेको छ। होर्मुज बन्द हुँदा पानामा नहर सबैभन्दा महँगो समुद्री मार्ग बनेको छ।
होर्मुजको नाकाबन्दीका कारण तेल र ग्यास जहाजहरुले अब पानामा नहरलाई आफ्नो ट्रान्जिट मार्गका रुपमा रोजिरहेका छन् र यस मार्गमा ट्राफिक चरम सीमामा पुगेको छ। पार गर्न प्रतिस्पर्धा यति तीव्र छ कि जहाज सुरक्षित गर्न लिलामी भइरहेको छ। जसको मूल्य लगभग ४० लाख डलर छ। फलस्वरुप यो सानो देशले विश्वव्यापी व्यापारका लागि महत्व राख्छ।
खबरका अनुसार विश्वको तेल खपतको लगभग २० प्रतिशत होर्मुजबाट हुन्छ र अमेरिका–इरान युद्धका कारण यसबाट हुने यातायात अवरुद्ध छ। अमेरिका र इरानबीचको तनाव बढ्दै जाँदा पुनः खोल्ने आशा धमिलो देखिन्छ। फलस्वरुप ढुवानी कम्पनीहरुले वैकल्पिक मार्गहरुमा बढ्दो रुपमा ध्यान केन्द्रित गरिरहेका छन् र पानामा नहर सबैभन्दा महत्वपूर्ण समुद्री मार्गका रुपमा देखा परेको छ। पानामा नहरबाट जहाजको ट्राफिक अचानक बढेको छ।
त्यहाँको अवस्था यस्तो छ कि जहाजहरु पार गर्नका लागि प्रतीक्षा सूची लामो भएको छ र लिलामी प्रक्रिया पनि लागू गरिएको छ। पानामा नहरले अन्तिम–मिनेट स्लटहरुका लागि लिलामी प्रणाली प्रयोग गर्दछ। जसमा सबैभन्दा बढी बोली लगाउनेले पहिले पास प्राप्त गर्दछ। नहरबाट पार गर्दा सामान्यतया फ्ल्याट दरमा आरक्षणमार्फत बुक गरिन्छ र आरक्षण नभएका कम्पनीहरुले लिलामी मार्फत बढी तिर्न सक्छन्।
पानामा नहरलाई द्रुत रुपमा पार गर्न, कम्पनीहरुले एकल जहाजका लागि ४० लाख डलरसम्मको बोली लगाउन हिचकिचाउँदैनन्। नहर पारवहनको लागत सामान्यतया ३ लाख डलरदेखि ४ लाख डलरसम्म हुन्छ तर प्राथमिकता पहुँचको लागत अहिले उल्लेखनीय रुपमा बढी छ। पहिले फास्ट–ट्रर्याक स्लटहरुको लागत २ लाख ५० हजार डलरदेखि ३ लाख डलरसम्म थियो। तर, हाल यो अतिरिक्त लागत ४ लाख २५ हजार डलर वा सोभन्दा बढी पुगेको छ। उल्लेखनीय रुपमा यो रकम नियमित टोल शुल्कभन्दा फरक छ।
पानामा नहर प्राधिकरणले इरान युद्धका कारण होर्मुज बन्द हुँदा विश्वव्यापी व्यापार प्रवाहमा उल्लेखनीय परिवर्तन आएको बताएको छ। हालैका हप्ताहरुमा पानामा नहरमा स्लटहरुको माग आकाशिएको छ र लिलामी मूल्यहरु चरम सीमामा छन्। व्यावसायिक जहाजहरुले पानामा नहरमा बढ्दो रुपमा ट्रान्जिट गरिरहेका छन्। अन्य देशबाट खरिद गरिएका वा इरानको तटबाट जलमार्गबाट बच्न डाइभर्ट गरिएका ढुवानीहरु बोकेका छन्।
विश्लेषक रोड्रिगो नोरिगाका अनुसार बम विस्फोट, क्षेप्यास्त्र र ड्रोन आक्रमणका बीचमा ढुवानी कम्पनीहरुले पानामा नहरबाट ट्रान्जिट गर्नु सुरक्षित भएको दाबी गरिरहेका छन्। तर, यी सबैले विश्वव्यापी आपूर्ति शृंखखलाहरुलाई असर गरिरहेको छ। पानामाका वकिल नोरिगाले पनि पानामा सरकारले पानामा नहरबाट सकेसम्म धेरै राजस्व निकाल्ने प्रयास गरिरहेको बताए। –एजेन्सी
