काठमाडौं । अप्रिल १९१२ मा आरएमएस टाइटानिक डुब्नु इतिहासको सबैभन्दा खराब समुद्री घटनामध्ये एउटा हो। यद्यपि, दुर्घटनालाई मानव विपत्तिमात्र नभई विश्वव्यापी बीमा उद्योगका लागि एउटा प्रमुख कोसेढुंगा पनि मानिन्छ। एक शताब्दीभन्दा बढी समयपछि लयड्स अफ लन्डनको दाबीको द्रुत ह्यान्डलिङलाई अझै पनि बीमा क्षेत्रमा दक्षता र स्थिरताको एउटा चम्किलो उदाहरण मानिन्छ।
टाइटानिकको मालिक ह्वाइट स्टार लाइनले जहाजको हल र मेसिनरीको बीमा १० लाख पाउन्डमा गर्यो। जुन त्यतिबेलाको लागि ठूलो रकम थियो। जनवरी १९१२ मा विलिस फेबर एन्ड कम्पनीले बीमा कभरको व्यवस्था गर्यो र यसलाई लोयड्सभित्रका विभिन्न सिन्डिकेटमा वितरण गरियो। प्रत्येक अन्डरराइटरले १० हजारदेखि ७५ हजार पाउनडसम्मको जोखिम ग्रहण गर्यो।
यो सिन्डिकेसन दृष्टिकोणले कुनै पनि एकल संस्थाका लागि महत्वपूर्ण घाटाको जोखिमलाई हटाउँछ। बरु, सम्पूर्ण बजारले सामूहिक रुपमा घाटा वहन गर्न सक्छ किनभने जोखिम साझा गरिएको छ। यो मोडेल आज आधुनिक बीमा र पुनर्बीमा प्रणालीको आधारभूत जगका रुपमा प्रयोग गरिन्छ।
टाइटानिक र यसको भगिनी जहाज ओलम्पिकका लागि प्रिमियम प्रतिजहाज लगभग ७ हजार ५०० पाउन्टमा कायम गरिएको थियो। यो अपेक्षाकृत कम प्रिमियमले त्यतिबेलाको प्राविधिक प्रगति र जहाज निर्माणमा विश्वासलाई प्रतिविम्बित गर्यो।
टाइटानिक सन् १९१२ अप्रिल १५ मा हिमसिलामा ठोक्किएपछि डुब्यो। जसमा १ हजार ५०० भन्दा बढी मानिस मारिए। यसलाई आफ्नो समयको सबैभन्दा ठूलो समुद्री बीमा दाबीमध्ये एक मानिन्थ्यो। ऐतिहासिक रेकर्डहरुअनुसार लोयडका अन्डरराइटरहरुले लगभग ३० दिनभित्र सम्पूर्ण १० लाख पाउन्ड बीमा दाबी भुक्तानी गरे।
यो द्रुत भुक्तानीले बीमा बजारको तरलता, व्यवस्थित संरचना र प्रभावकारी व्यवस्थापन प्रदर्शन गर्यो। जसले ग्राहक र व्यापारीमा लोयडमा विश्वास बढायो। यद्यपि, विश्लेषकहरुका अनुसार यो एकल घाटाले सन् १९१२ मा कुल समुद्री बीमा दाबीहरुको महत्वपूर्ण भाग प्रतिनिधित्व गरेको थियो।
टाइटानिक निर्माण गर्न लगभग ७५ लाख डलर खर्च भयो र जहाजको एक भाग कम बीमा गरिएको थियो। यसको अर्थ बीमा कभरेज यसको वास्तविक मूल्यभन्दा कम थियो।
जहाज बीमाको अतिरिक्त कार्गो क्षति, यात्रु व्यक्तिगत सम्पत्ति र जीवन बीमाका लागि पनि दाबी गरिएको थियो। खबरहरुका अनुसार एक अमेरिकी व्यापारीको मृत्युपछि उनको परिवारले लगभग ५० हजार डलरको जीवन बीमा दाबी प्राप्त गर्यो। जुन त्यतिबेलाको सबैभन्दा ठूलो व्यक्तिगत दाबीमध्ये एक मानिन्छ।
अर्कोतर्फ दुर्घटना पीडित परिवारहरुले ह्वाइट स्टार लाइनविरुद्ध जम्मा १ करोड ६० लाख डलरभन्दा बढीको क्षतिपूर्ति दाबी गरे। यद्यपि, समुद्री कानुनको सीमितताका कारण यो दाबी पूर्ण रुपमा तिर्न सकिएन। लामो कानुनी प्रक्रियापछि १९१६ मा लगभग ६ लाख ६४ हजार डलरमा सम्झौता भयो। जुन दाबी गरिएको रकमभन्दा धेरै कम थियो।
विश्लेषकहरुका अनुसार टाइटानिक घटनाले जोखिम साझेदारीको प्रभावकारिता मात्र प्रदर्शन गरेन तर सुरक्षा मापदण्ड, अन्डरराइटिङ अवधारणा र दायित्व संरचनाको सीमिततालाई पनि उजागर गर्यो। बीमा दाबीहरुको द्रुत निपटान र प्रभावित परिवारहरुले सामना गरेको लामो कानुनी लडाइँहरुबीचको यो खाडलले बीमा र समुद्री कानूनमा आवश्यक सुधारका लागि मार्ग प्रशस्त गर्यो।
यो घटनाले आधुनिक बीमा उद्योगलाई बलियो, पारदर्शी र जबाफदेही संरचनातर्फ लैजान महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको थियो। –एजेन्सी
