काठमाडौं । अमेरिकासँगको युद्धविरामको बीचमा इरानले विश्वको सबैभन्दा महत्वपूर्ण तेल ढुवानी मार्गहरुमध्ये एकमा आफ्नो पकड बलियो बनाउन खोजिरहेको छ। तेहरानले होर्मुज स्ट्रेटबाट गुज्रने तेल ट्यांकरहरुमा प्रतिब्यारेल १ डलरको टोल लगाउने योजना बनाइरहेको छ। सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा इरानले यो भुक्तानी क्रिप्टोकरेन्सीमा गर्न चाहन्छ।
इरानको यो कदम यस्तो समयमा आएको छ जब विश्वभरका बजारहरु यस समुद्रीमार्गमा केन्द्रित छन्। युद्धविरामले प्रत्यक्ष द्वन्द्व रोके पनि इरान यस महत्वपूर्ण मार्गमा आफ्नो प्रभुत्व त्याग्न इच्छुक छैन।
फाइनान्सियल टाइम्सको रिपोर्ट अनुसार इरानको तेल तथा ग्यास निर्यात संघले अब यो मार्गबाट गुज्रने प्रत्येक जहाजको राम्ररी निरीक्षण गर्ने जनाएको छ। इरानले आफ्नो कार्गोको राम्ररी खोजी गरेपछि मात्र कुनै पनि ट्यांकरलाई अगाडि बढ्न अनुमति दिइनेछ।
इरानी अधिकारीहरुको तर्क छ कि तिनीहरु यो दुई हप्ताको युद्धविराम हतियार ढुवानी गर्न प्रयोग भइरहेको छैन भनेर सुनिश्चित गर्न चाहन्छन्। यो नयाँ योजनाअनुसार प्रत्येक ट्यांकरले पहिले ई–मेलमार्फत आफ्नो कार्गोको पूर्ण विवरण पठाउनुपर्छ। त्यसपछि अधिकारीहरुले टोल गणना गर्नेछन् र भुक्तानीका लागि धेरै छोटो समय प्रदान गर्नेछन्। इरानले यो प्रक्रियाले जहाजहरुलाई जतिसुकै समय लागे पनि हतार नगर्ने कुरा स्पष्ट पारेको छ।
समुद्रको अवस्था हाल धेरै गम्भीर छ। रिपोर्टहरुका अनुसार रेडियोमा जहाजहरुलाई निरन्तर चेतावनी दिइँदैछ कि अनुमति बिना वा टोल नतिरी छोड्ने कुनै पनि प्रयासले आक्रमण हुन सक्छ। यो कडाइको परिणामस्वरुप लगभग ४०० जहाज खाडीमा लाइनमा छन्। त्यहाँको दृश्य पार्किङ स्थलजस्तै भएको छ। जहाँ लाखौँ ब्यारेल तेल अड्किएको छ। प्रमुख कम्पनीहरु आतंकित छन् र अगाडि बढ्ने कि रोक्ने भन्ने अनिश्चित छन्।
इरानको कदमले विश्वव्यापी तेल बजारमा हलचल सिर्जना गरेको छ। मार्सकजस्ता प्रमुख ढुवानी कम्पनीहरु हाल परिस्थिति सुधार हुने प्रतीक्षामा छन्। इरानले अब जहाजहरुलाई आफ्नो तटको नजिक जान दबाब दिइरहेको छ। जसले पश्चिमी जहाजहरुलाई जोखिम बढाउन सक्छ। यो मुद्दा अब अमेरिका र इरानबीच चलिरहेको शान्ति वार्तामा प्रमुख बाधा बनेको छ।
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले आफ्नो अडान स्पष्ट पारेका छन्। उनी भन्छन्, ‘यदि इरानले यो मार्ग पूर्ण र सुरक्षित रुपमा खुला राख्यो भने मात्र कुनै पनि सम्झौता दिगो हुनेछ।’
यसैबीच ओमानजस्ता छिमेकी देशहरुले इरानको टोल विचारको आलोचना गरेका छन्। उनीहरुले अन्तर्राष्ट्रिय नियमहरुअन्तर्गत यस मार्गमा कुनै कर लगाउन नपाइने तर्क छ। यो हेर्न बाँकी छ कि इरान अमेरिकी दबाबमा आफ्नो अडानमा अडिग रहनेछ वा पछि हट्नेछ। –एजेन्सी
