काठमाडौं । बीमा क्षेत्रमा ठगीका प्रकारहरु क्षेत्रअनुसार फरक भए पनि एउटा कुरा स्पष्ट छ कि धोखाधडी अन्तर्राष्ट्रिय रुपमा अझ परिष्कृत, छिटो र व्यापक हुँदै गइरहेको छ। विभिन्न देशमा प्रशासनिक कमजोरी, आर्थिक दबाब र प्राकृतिक प्रकोपजस्ता कारकले यो प्रवृत्तिलाई तीव्र बनाइरहेका छन्।
विज्ञहरुका अनुसार धेरै अवस्थामा बीमा दाबीकर्ताहरुले प्रमाणित गर्न गाह्रो हुने बीमा दाबीहरुलाई समर्थन गर्न विदेशी कागजातहरु वा जानकारी प्रयोग गर्छन्। उदाहरणका लागि केही अफ्रिकी देशमा डिजिटल वा केन्द्रीकृत डाटाबेस नभएका कारणले गर्दा अस्पताल रेकर्डहरु जाँच गर्न सिधै जानुपर्छ। फलस्वरुप दुर्गम वा टाढाका देशहरुमा तथ्यहरु प्रमाणित गर्न समय र खर्च बढ्छ। ठगी गर्नेहरुले बीमा दाबी प्रक्रियाको दुरुपयोग गर्न यो अवसरको फाइदा उठाउँछन्।
विश्वभर बीमा ठगीका सामान्य तरिकाहरुमा मृत्यु वा रोगको नक्कली बनाउने, नोक्सानी दाबी बढाउने, कागजात जालसाजी गर्ने र जीवन बीमालेखहरुसँग सम्बन्धित स्वास्थ्य ठगी समावेश छ। यद्यपि, यी ठगीहरुको प्रकृति प्रत्येक क्षेत्रको सामाजिक, आर्थिक र नियामक वास्तविकताहरुमा निर्भर गर्दछ।
यसैबीच वातावरणीय परिवर्तन र ठूला स्तरका प्राकृतिक प्रकोपहरुले पनि बीमा क्षेत्रमा जोखिम बढाउँदैछन्। बढ्दो जलवायु परिवर्तन र चरम मौसमले धेरै बीमा कम्पनीहरुलाई निश्चित बजारहरुमा पुनर्बीमा पोलिसीहरुमा पुनर्विचार गर्न बाध्य पारिरहेको विज्ञहरु बताउँछन्। यी क्षेत्रहरुमा जोखिम मूल्यांकन गर्ने र सम्भावित ठगी पत्ता लगाउने काम बढ्दो रुपमा कठिन हुँदै गइरहेको छ। जसले गर्दा धेरै अवस्थामा बीमा व्यवसाय कम नाफामुखी हुँदै गएको छ।
अस्ट्रेलियाका केही भागहरुमा विशेषगरी चक्रवात र बाढी प्रभावित क्षेत्रहरुमा बीमा कम्पनीहरुले उल्लेखनीय कठिनाइहरुको सामना गरेका छन्। प्राकृतिक प्रकोपहरुको आवृत्ति र गम्भीरता बढ्दै जाँदा दाबीहरु पनि बढेका छन्। यसकारण धेरै कम्पनीहरुले प्रिमियम बढाउन वा केही क्षेत्रहरुमा कभरेज पूर्ण रुपमा फिर्ता लिन बाध्य भएका छन्। उदाहरणका लागि उत्तरी क्विन्सल्याण्डमा केही बीमा कम्पनीले बजारबाट पोलिसी फिर्ता लिएपछि नयाँ प्रकारको जोखिम देखा परेको छ।
बीमा कभरेज बिना धेरै मानिसहरुले वित्तीय नोक्सानको क्षतिपूर्ति गर्न बेइमान तरिकाहरुको सहारा लिन्छन्। केहीले वास्तवमा नभएको घाटा दाबी गर्छन्। जब कि अरुले वास्तविक घाटालाई बढाइचढाइ गर्छन्। केही अवस्थामा संगठित ठगी घोटालाले घाटा देखाएर बीमाको दुरुपयोग गर्ने प्रयास गर्छन्।
मेक्सिकोले बीमा क्षेत्रमा पनि अनौठा चुनौतीहरुको सामना गर्दछ। विज्ञहरुका अनुसार अनौपचारिक अर्थतन्त्र र सरकारी संस्थाहरुमा विश्वासको कमीले धेरै अवस्थामा बीमा ठगीका लागि उच्च सामाजिक सहिष्णुतामा योगदान पुर्याउँछ। कमजोर कानुन प्रवर्तन र न्यायिक प्रणालीमा कमजोरीहरुको अर्थ धेरै ठगी गर्नेहरु दण्डहीन हुन्छन्। जसले ठगीको संस्कृतिलाई अझ बलियो बनाउँछ।
मेक्सिकन बीमा संस्थानहरुको संघ (एएमआईएस)का अनुसार यो देशमा कम्तीमा ३० प्रतिशत बीमा ठगी सडक दुर्घटनाहरुसँग सम्बन्धित छ। जसलाई स्पेनिसमा ‘मोन्टाचोस’ भनिन्छ। यी अवस्थाहरुमा ठगी गर्नेहरुले अचानक ब्रेक लगाएर, लेन परिवर्तन गरेर वा मोटरसाइकल चालक वा पैदल यात्रीहरुसँग मिलेर नगद माग गरेर सानातिना दुर्घटनाहरु गर्छन्।
हालैका प्रतिवेदनहरुका अनुसार विशेषगरी व्यस्त सडकहरुमा यस्ता अपराधहरु लगभग १५ प्रतिशतले बढेका छन्। मेक्सिको सिटी, मेक्सिको राज्य, जलिस्को र नुएभो लियोनमा यो घटना सबैभन्दा बढी छ। विज्ञहरु भन्छन्, ‘बीमा ठगी निरन्तर विकसित भइरहेको छ, त्यसैले रोकथाम प्रणालीहरुलाई आधुनिकीकरण गर्नु आवश्यक छ। यो प्राप्त गर्न बीमा कम्पनीहरुले कर्मचारी प्रशिक्षण बढाउनु आवश्यक छ। ता कि उनीहरुले छिटो शंकास्पद व्यवहार पहिचान गर्न र अनियमितताहरु दस्तावेज गर्न सकून्।’
विज्ञहरुले रियल टाइम डाटा विश्लेषण, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) र प्रक्षेपण गर्ने मोडेलिङजस्ता प्रविधिहरुमा लगानी बढाउन पनि सुझाव दिएका छन्। थर्ड–पार्टी अनुसन्धान एजेन्सीहरुसँगको सहकार्यलाई सुदृढ पार्नु पनि महत्वपूर्ण छ।
अन्तर्राष्ट्रिय अनुसन्धान एजेन्सी पिंकर्टनले विभिन्न देशमा क्षेत्रीय अनुसन्धान सञ्चालन गरेर घटनाहरुको सत्यता प्रमाणित गर्न बीमा कम्पनीहरुलाई सहयोग गरिरहेको छ। यसले नक्कली कागजात र जालसाजीपूर्ण दाबीको जोखिमलाई उल्लेखनीय रुपमा कम गरेको छ।
विज्ञहरुका अनुसार बढ्दो संख्यामा बीमा ठगीविरुद्ध प्रभावकारी रोकथाम विश्वव्यापी सहकार्य, उन्नत प्रविधि र बलियो अनुसन्धान प्रणालीको विकास मार्फत मात्र सम्भव हुनेछ। –इन्स्योरेन्स न्युज बीडी
