काठमाडौं । विश्व अशान्तिमा छ। युद्ध रोकिएको छैन र कच्चा तेलको मूल्य बढिरहेको छ। गत हप्ता मात्र कच्चा तेल (ब्रेन्ट क्रुड)को मूल्य प्रतिब्यारेल १०० डलर पुग्ने अनुमान गरिएको थियो। तर, मूल्य अचानक प्रतिब्यारेल ११० डलर पुग्नु अप्रत्याशित थियो। यो डर सत्य साबित भएको छ।
वास्तवमा ब्रेन्ट क्रुडको मूल्य हाल प्रति ब्यारेल ११० डलर पुगेको छ। कच्चा तेल आयात गर्ने देशहरुको सूचीमा चीन अग्रणी छ। त्यसपछि भारत रहेको छ। तर, यी सबैको बाबजुद पनि चीन पूर्ण रुपमा मौन छ। यो मौनताका कारण के हुन सक्छ?
सबै साना–ठूला देश चिन्तित छन्। किनकि गत महिना कच्चा तेलको मूल्य ५६ प्रतिशतले बढेको छ। चुपचाप बस्नुको पछाडि चीनका धेरै सम्भावित रणनीति हुन सक्छन्।
चीनसँग ठूलो रणनीतिक तेल भण्डार
चीनसँग कच्चा तेलको ठूलो भण्डार छ। विगत केही वर्षदेखि चीनले आफ्नो भण्डारण निरन्तर बढाइरहेको छ। अनुमान गरिएको छ कि चीनसँग धेरै महिनासम्म पुग्ने पर्याप्त कच्चा तेलको भण्डार छ। त्यसैले अचानक मूल्य वृद्धि हुँदा पनि यो आत्तिने छैन।
चीनसँग लगभग ९०० मिलियन ब्यारेल (९०० मिलियन ब्यारेल)को रणनीतिक तेल भण्डार रहेको विश्वास गरिन्छ। यो भण्डारले लगभग ९०–१२० दिनको आयात आवश्यकता पूरा गर्न सक्छ। चीनको कुल तेल खपत प्रतिदिन लगभग १५–१६ मिलियन ब्यारेल अनुमान गरिएको छ र चीन आफैँले प्रतिदिन लगभग ४० लाख ब्यारेल निकाल्छ। यसको अर्थ योसँग लगभग ४ महिनाको तेल भण्डार छ।
सस्तो तेल किन्नमा चीन अग्रणी
चीनले रुस र इरानबाट सस्तोमा तेल खरिद गर्छ। पश्चिमी प्रतिबन्धहरुका बाबजुद चीनले रुसबाट तेल आयात गर्न जारी राखेको छ। त्यसकारण बढ्दो अन्तर्राष्ट्रिय मूल्यहरुले पनि चीनमा कम प्रभाव पार्नेछ।
मध्यपूर्वसँग सम्झौताहरु
चीनको साउदी अरेबिया र यूएईजस्ता धेरै तेल उत्पादक देशहरुसँग दीर्घकालीन सम्झौताहरु छन्। यी सम्झौताहरु अन्तर्गत मूल्यहरु प्रायः स्पट बजारभन्दा कम अस्थिर हुन्छन्। अत्यधिक तेलको मूल्य बढेको अवस्थामा चीनले आयात घटाउन र आफ्नो भण्डारको उपयोग गर्न सक्छ।
आर्थिक र कूटनीतिक रणनीति
अन्तर्राष्ट्रिय संकटको समयमा चीनले प्रायः सार्वजनिक बयान दिनबाट जोगिन्छ। चीनले बजार आतंकबाट बच्न र आपूर्ति सुरक्षा सुनिश्चित गर्न पर्दा पछाडिको कूटनीतिक वार्ता र आर्थिक रणनीतिमा बढी ध्यान केन्द्रित गर्दछ। तेलमा आफ्नो निर्भरता कम गर्न चीनले कोइला, ग्यास, आणविक र हरित ऊर्जामा पनि उल्लेखनीय लगानी गरेको छ। जसले गर्दा चीनको समग्र अर्थतन्त्रमा बढ्दो तेलको मूल्यको प्रभाव सीमित भएको छ।
ट्रम्पको चीन भ्रमण
अमेरिका र चीनबीच कूटनीतिक वार्ता जारी छ र अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले पनि चीनको भ्रमण तय गरेका छन्। ट्रम्प मार्च ३१ देखि अप्रिल २ सम्म चीनको भ्रमण गर्नेछन्। यस भ्रमणका क्रममा उनले बेइजिङमा चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङसँग भेट गर्नेछन्। यो ट्रम्पको दोस्रो कार्यकालमा चीनको पहिलो भ्रमण हुनेछ र चीन यस भ्रमणअघि कुनै द्वन्द्व चाहँदैन।
यो ध्यान दिन लायक छ कि गत वर्षदेखि शुल्क र व्यापारलाई लिएर अमेरिका र चीनबीच तनाव बढिरहेको छ। दुई देशले यी मुद्दालाई कम गर्नेबारे छलफल गर्न सक्छन्। अमेरिका चाहन्छ कि चीनले रुस र इरानबाट कम तेल किनोस्। दुई देशबीच चिप प्रविधि, लगानी प्रतिबन्ध र आपूर्ति शृंखलाका बारेमा पनि छलफल हुनेछ। यो बैठकमा चीनले लगभग ५०० विमान खरिद गर्ने ठूलो सम्झौता पनि गर्न सक्ने रिपोर्ट गरिएको छ।
चीनले दैनिक कति तेल आयात गर्छ ?
सन् २०२५ मा चीनले लगभग ५५७.७ मिलियन टन कच्चा तेल आयात गर्यो। जुन प्रतिदिन औसतमा लगभग ११.५ मिलियन ब्यारेलबराबर हो। सन् २०२४ मा यो संख्या प्रतिदिन लगभग ११.१ मिलियन ब्यारेल थियो। पछिल्ला केही महिनामा आयात प्रतिदिन १२–१३ मिलियन ब्यारेल पुगेको छ, जुन आफैँमा एउटा रेकर्ड हो। यसको अर्थ चीनले मात्र समुद्री मार्गबाट व्यापार हुने विश्वको तेलको एक महत्वपूर्ण भाग खरिद गर्दछ। तैपनि, यो बढ्दो मूल्यमा मौन छ।
