काठमाडौं । चीन विश्वको दोस्रो ठूलो आर्थिक शक्ति हो। यद्यपि, एउटा संकटले चीनलाई आफ्नो आर्थिक प्रगतिबाट निरन्तर पछाडि धकेलिरहेको छ। चीन यो संकट पार गर्न संघर्ष गरिरहेको छ। यद्यपि, घट्नुको सट्टा चीनका लागि चुनौतीहरु बढ्दै गइरहेका छन्।
वास्तवमा चीनको घरजग्गा बजार (रियल स्टेट मार्केट) विगत ५ वर्षदेखि मन्दीमा छ। यो मन्दी चीनको आर्थिक प्रगतिमा बाधक बनिरहेको छ।
हाल चीनको घर जग्गा क्षेत्र आफ्नो सबैभन्दा खराब चरणबाट गुज्रिरहेको छ। सम्पत्तिको मूल्य घट्दै गइरहेको छ र बिक्री घट्दै गइरहेको छ। विकासकर्ताहरुले तरलताको समस्याको सामना गरिरहेका छन् किनभने सम्पूर्ण क्षेत्र गहिरो ऋणमा डुबेको छ। अवस्था अहिले यति भयानक छ कि ऋण तिर्न ऋण पनि लिनुपर्छ।
घर खरिददारहरु गायब
सन् २०२५।२६ को अवधिमा चीनमा औसत घरको मूल्यमा ५ प्रतिशतभन्दा बढीको गिरावट आएको छ। एकपछि अर्को सहरमा घरहरु निर्माण भइरहेका बेला खरिददारहरु हराइरहेका छन्। सरकार समस्यालाई सम्बोधन गर्न सक्रिय रुपमा काम गरिरहेको छ तर संकट झन् गहिरो हुँदै गइरहेको छ।
घरजग्गा कम्पनीहरु एभरग्रान्डे र कन्ट्री गार्डेनपछि चीन भान्के अब खतराको सामना गरिरहेको छ। चाइना भान्केमाथि ऋणको दबाब बढ्दै गइरहेको छ र यसले बन्ड भुक्तानी गर्न कठिनाइहरुको सामना गरिरहेको छ। चीनको सबैभन्दा ठूलो रियल इस्टेट कम्पनी एभरग्रान्ड हङकङ स्टक एक्सचेन्जबाट हटाइएपछि पहिले नै लगभग बर्बाद भइसकेको छ।
चाइना भान्के हाल गहिरो वित्तीय समस्याहरुसँग जुधिरहेको छ। हालैका समयमा यसलाई सबैभन्दा बलियो रियल इस्टेट कम्पनी मानिन्थ्यो। तर, यो पनि ऋणको पासोमा परेको छ। भान्केले सन् २०२५ मा लगभग ८२ अर्ब युआन (लगभग ११.८ अर्ब डलर) को घाटा रेकर्ड गरेको छ। जुन अघिल्लो वर्षको तुलनामा लगभग ६५ प्रतिशतले बढी हो। यसले बन्ड चुक्ता गर्ने समयसीमा विस्तार गरेको छ। भान्के अब डिफल्टबाट बच्न र बाँच्न संघर्ष गरिरहेको छ।
सरकार कम्पनीलाई बचाउन सक्रिय
कम्पनीले ऋण पुनर्संरचनाका बारेमा पनि वार्ता गरिरहेको छ र ठूला बन्डहरु तिर्न थप समय खोजिरहेको छ। यसको अर्थ कम्पनीले ऋण चुक्ता गर्न नयाँ ऋण लिइरहेको छ। यद्यपि, लगानीकर्ताहरु अब चिन्तित छन् कि भान्केको बन्ड र शेयरहरु घट्दैछन्।
विगत ५ वर्षदेखि चीनको रियल इस्टेट क्षेत्र मन्दीमा रहेको कुरा ध्यान दिन लायक छ। भान्केको संकट कम्पनीमा मात्र सीमित छैन। यदि यो डिफल्ट भयो भने बैंकहरु, बन्डहोल्डरहरु, खुद्रा लगानीकर्ताहरु र निर्माण कम्पनीहरु पनि प्रभावित हुनेछन्।
चाइना भान्के कम्पनीको स्थापना सन् १९८४ मा चीनको शेन्जेनमा भएको थियो। यो त्यस्तो समय थियो जब चीनले आर्थिक सुधारहरु सुरु गरिरहेको थियो र बिस्तारै निजी कम्पनीहरुका लागि ढोका खोलिरहेको थियो। सुरुमा भान्के एउटा व्यापारिक कम्पनी थियो। तर, यसले चाँडै नै घरजग्गामा अवसरहरु देख्यो। जुन यसको भविष्य बन्यो। सन् १९९० को दशकदेखि २०१५ सम्म चाइना भान्के चीनको घरजग्गा मेरुदण्ड बनेको थियो।
कम्पनीले मध्यम–वर्गीय आवासमा ध्यान केन्द्रित गर्यो। समयमै परियोजना डेलिभरी र किफायती मूल्य निर्धारण यसको पहिचान बन्यो। सन् १९९१ मा भान्के चिनियाँ स्टक एक्सचेन्जमा सूचीबद्ध हुने पहिलो घरजग्गा कम्पनीहरुमध्ये एक बन्यो। यसलाई लामो समयदेखि चीनको सबैभन्दा विश्वसनीय सम्पत्ति कम्पनी मानिन्थ्यो।
सन् २०१६ पछि भान्के द्रुत रुपमा विस्तार भयो र यस अवधिमा, शेन्जेन मेट्रो समूह (एक राज्य–स्वामित्वको कम्पनी) यसको प्रमुख शेयरधारक बन्यो।
यो ध्यान दिन लायक छ कि चीनका प्रमुख घरजग्गा कम्पनीहरुले एक–एक गरी कठिनाइहरुको सामना गरिरहेका छन्। कन्ट्री गार्डेन पहिले चीनको सबैभन्दा ठूलो निजी क्षेत्रको विकासकर्ता थियो। जहाँ घर बिक्री द्रुत गतिमा भइरहेको थियो। यद्यपि, बिक्री र परियोजना डेलिभरीहरुमा गिरावट आएको छ र कम्पनीको ऋणको दबाब बढेको छ।
चीनमा घरजग्गा संकट एभरग्रान्डबाट सुरु भएको थियो। जुन अब हङकङ स्टक एक्सचेन्जबाट हटाइएको छ। एभरग्रान्डको असफलताले चीनमा घरजग्गा संकटलाई जनताको नजरमा ल्यायो। यद्यपि, सरकारले हाल भान्केलाई बचाउन काम गरिरहेको छ। यद्यपि, सरकारले भान्केलाई प्रत्यक्ष रूपमा ठूलो मात्रामा सरकारी बेलआउट प्याकेज प्रदान गरेको छैन। भान्केले केही अनशोर बन्डहरुमा भुक्तानी बढाउनको लागि विस्तारका लागि बन्डहोल्डर स्वीकृति प्राप्त गर्ने प्रयास गरिरहेको छ। जुन पूर्वनिर्धारितबाट बच्नका लागि समर्थनको एउटा रुप हो।
चिनियाँ सहरी अधिकारीहरुले वास्तविक मागलाई उत्तेजित गर्न आवास खरिद नियमहरुलाई सरलीकरण र आराम गर्ने जस्ता उपायहरु लिएका छन्।
सन् २०२१ मा, चिनियाँ सरकारले घरजग्गा क्षेत्रमा ‘थ्री रेड लाइन्स’ नियमहरु लागू गर्यो। जसको अर्थ कुनै सजिलो ऋण छैन। यसपछि, एभरग्रान्डेजस्ता प्रमुख विकासकर्ताहरु पतन भए र दबाब विस्तारै भान्केसम्म पुग्यो।
सन् २०२५ मा भान्केले दशकहरुमा आफ्नो सबैभन्दा ठूलो घाटा रेकर्ड गर्यो। लगानीकर्ताको विश्वास विस्तारै घट्दै गइरहेको छ र यसले चीनको जीडीपीमा प्रत्यक्ष असर गरिरहेको छ। –एजेन्सी
