काठमाडौं । भेनेजुएलामा अमेरिकी सैन्य कारबाही र राष्ट्रपति निकोलस मादुरो र उनकी पत्नी सिलिया फ्लोरेसको गिरफ्तारीको समाचारले फेरि एक पटक विश्वभर तनाव बढाएको छ।
सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा निकोलस मादुरोलाई पक्राउ गरेर अमेरिकाले भेनेजुएलाको तेल क्षेत्रमा प्रत्यक्ष हस्तक्षेप घोषणा गरेर विश्वव्यापी ऊर्जा बजारमा हलचल मच्चाएको छ। तर, के यो केवल तेलको बारेमा हो वा भेनेजुएलामा ट्रम्पको नजरमा अन्य खजानामा पनि छ ? त्यसो भए हो भेनेजुएला तेलको भण्डारमात्र नभएर सुनको खजानामा पनि बसेको छ।
ट्रम्पको भनाइबाट कुरा बुझ्नुहोस्
भेनेजुएला विश्वको सबैभन्दा ठूलो तेल भण्डार भएको भनिन्छ र अमेरिकाले यसमा ठूलो बाजी लगाएको छ। भेनेजुएलाका राष्ट्रपति निकोलस मादुरोलाई गत हप्ता देशमा सैन्य अपरेसनपछि पक्राउ गरिएको थियो। यसैबीच डोनाल्ड ट्रम्पले घोषणा गरे कि अमेरिकी तेल कम्पनीहरु भेनेजुएलामा प्रवेश गर्नेछन्। देशको गम्भीर रुपमा क्षतिग्रस्त तेल पूर्वाधार मर्मत गर्न अरबौं डलर लगानी गरिनेछ र ठूलो मात्रामा उत्पादन सुरु हुनेछ। यसको अर्थ भेनेजुएलाको तेलमाथि अमेरिकाको नियन्त्रण हुनेछ।
ट्रम्पले यो पनि स्पष्ट पारे कि हामी तेल व्यवसायमा छौं; हाम्रा प्रमुख तेल कम्पनीहरुले त्यहाँ जानेछन्, अर्बौं डलर खर्च गर्नेछन् र नाफा कमाउन थाल्नेछन्। उनले यो पनि भने कि जमिनबाट निस्कने पैसा धेरै छ र हामीले खर्च गर्ने सबै कुरा फिर्ता गरिनेछ।
भेनेजुएलामा ३०३ अर्ब ब्यारेल तेलको भण्डार
अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पको नजर भेनेजुएलाको तेल भण्डारमा छ र यो तथ्यबाट अनुमान गर्न सकिन्छ कि निकोलस मादुरोको गिरफ्तारी पछि उनले घोषणा गरे कि वाशिंगटन भेनेजुएलाको तेल उद्योगमा ठूलो मात्रामा संलग्न हुनेछ। जसले देशको ऊर्जा सम्पत्तिप्रति अमेरिकी नीतिमा निर्णायक परिवर्तनको संकेत गर्दछ। भेनेजुएलामा विश्वको सबैभन्दा ठूलो कच्चा तेल भण्डार छ। जुन लगभग ३०३ अर्ब ब्यारेल अनुमान गरिएको छ। हालको मूल्यमा पनि यी तेल भण्डारहरुको मूल्य लगभग १७.३ ट्रिलियन डलर छ।
भौगोलिक रुपमा भेनेजुएलाले पश्चिममा एन्डिज पर्वतदेखि पूर्वमा विशाल ओरिनोको नदी बेसिन र दक्षिणपूर्वमा प्राचीन गुयाना शिल्डसम्म विस्तृत भू–भाग फैलाएको छ। जसले ४ लाख १५ हजार वर्गकिलोमिटरभन्दा बढी फैलिएको प्रीक्याम्ब्रियन चट्टानहरुलाई समेट्छ। पूर्वी ओरिनोको बेसिनको छेउमा अवस्थित ५५ हजार वर्गकिलोमिटर दक्षिणी बेल्ट, ओरिनोको बेल्टमा अनुमानित १ हजार २०० अर्ब ब्यारेल भारी कच्चा तेल छ। जुन विश्वव्यापी परम्परागत तेल भण्डारको बराबर हो।
भेनेजुएलामा सुनको खजाना पनि
यो ध्यान दिन लायक छ कि हालैका विकासहरुको बीचमा भेनेजुएलामा भ्रष्टाचार र लागूपदार्थको तस्करीको आरोपभन्दा बाहिरको महत्वपूर्ण भण्डार छ। जसमा तेल मात्र नभर अन्य खनिजहरु पनि समावेश छन्। यसमा पर्याप्त सुनको भण्डार पनि छ। देशका दक्षिणी क्षेत्रहरु वनले ढाकिएका मैदानहरु र उबडखाबड पहाडी भूभागहरुद्वारा विशेषता छन्। जुन जलोढ़ सुन खानीका लागि आदर्श हो।
गियाना शिल्ड आर्चियन इमाटाका कम्प्लेक्स ग्निस र प्रोटेरोजोइक ग्रीनस्टोन बेल्टहरु मिलेर बनेको छ। जसमा कम–सल्फाइड सुन क्वाट्र्ज नसहरु छन्। सुनको क्वाट्र्ज नसाहरु प्राकृतिक रुपमा हुने चट्टानहरु हुन्। जुन सुन र क्वाट्र्ज खनिजहरुको मिश्रणबाट बनेका हुन्छन्। यी खनिजमा क्वाट्र्जको तहहरुबीच छरिएका सुनका पातलो वा बाक्लो नसाहरु हुन्छन्। तिनीहरुलाई प्राकृतिक सुनको दुर्लभ रुप मानिन्छ, जुन ७०% देखि ९५% शुद्धतासम्म हुन्छ।
यस क्षेत्रमा शियर–जोन निक्षेपहरु र प्लेसर निक्षेपहरु पनि छन्। जसको कुल खानीयोग्य भण्डार १० हजार टनभन्दा बढी छ। रिपोर्टहरुले सुझाव दिन्छ कि देशमा मेटाभोल्केनिक र मेटासेडिमेन्टरी निक्षेपहरुमा २०० भन्दा बढी सुन साइटहरु छन्। सम्भावित रुपमा ८,००० मेट्रिक टनसम्म समेटिएको छ। यसबाहेक बोलिभर राज्यमा रहेको चोको १० जस्ता निक्षेपहरुले भेनेजुएलाको सुन भण्डार प्रमाणित गर्दछ।
नीलो सुन र अन्य दुर्लभ पृथ्वी भण्डारहरु
रिपोर्टहरुले संकेत गर्दछ कि भेनेजुएलाको गुयाना शिल्ड पृथ्वीको सबैभन्दा पुरानो महाद्वीपीय क्षेत्रहरुमध्ये एक टिन, टंगस्टन, ट्यान्टलम र दुर्लभ पृथ्वी धातुहरुसहित बहुमूल्य खनिजहरुको विशाल भण्डार राख्छ। द गार्जियनमा पहिलेको एक रिपोर्टले नाम न छाप्ने सर्तमा बोल्दै एक स्रोतलाई उद्धृत गर्दै भन्यो कि टिन र कोल्टन टुक्राहरुबीचको भिन्नता स्पष्ट रुपमा देखिन्छ।
यो कुरा ध्यान दिन लायक छ कि कोल्टनलाई नीलो सुन पनि भनिन्छ। पूर्वराष्ट्रपति ह्युगो चाभेजले भेनेजुएलासँग यो नीलो सुनको विशाल भण्डार रहेको घोषणा गरे र आफ्नो कार्यकालमा यसको सुरक्षाका लागि कोलम्बियाली सीमा नजिकै १५ हजार राष्ट्रिय गार्डहरु तैनाथ गरे। चाभेजको मृत्युको तीन वर्षपछि सन् २०१६ मा उनका उत्तराधिकारी निकोलस मादुरोले ओरिनोको खानी क्षेत्र अध्यादेशमा हस्ताक्षर गरे। जसमा ४३,२४३ वर्ग माइल (११२,००० वर्ग किलोमिटर) खानी विकासको लागि तोकिएको थियो। जसमा कोल्टन निकासीको लागि तोकिएको क्षेत्रहरु पनि समावेश थिए।
अमेरिकी कारबाहीको पछाडिको उद्देश्य के हो ?
यद्यपि, अमेरिकी आक्रमणहरुले काराकासलाई लक्षित गरे। जुन लागूपदार्थको तस्करी, प्रतिबन्ध र भेनेजुएलाका तेल ट्यांकरहरुमा बढ्दो तनावका बीचमा आएको थियो। विज्ञहरु विश्वास गर्छन् कि अमेरिकाले तेलमात्र नभई सुनको भण्डार पनि नियन्त्रण खोज्छ। यसबाहेक अमेरिकाको उद्देश्य चिनियाँ र रुसी प्रभाव घटाउनुपर्छ।
