काठमाडौं । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको ‘धम्की’ दिने कदमले विश्वव्यापी महँगीको जोखिम बढाएको छ।
वास्तवमा विश्वव्यापी तेल बजारमा उल्लेखनीय परिवर्तनहरु भइरहेका छन्। सबैभन्दा ठूला कच्चा तेल ट्यांकरहरु भाडामा लिने लागत ५ वर्षमा उच्चतम स्तरमा पुगेको छ।
ब्लुमबर्गको रिपोर्ट अनुसार यो वृद्धि दुई प्रमुख कारकहरुको कारणले भएको हो। पहिलो– अमेरिकाले प्रमुख रुसी तेल निर्यातकर्ताहरुमाथि नयाँ प्रतिबन्ध लगाएको छ। दोस्रो– मध्यपूर्व र अमेरिकाबाट कच्चा तेलको आपूर्ति बढेको छ।
धेरै ठूला कच्चा तेलवाहकहरु (जसले मध्यपूर्वबाट चीनमा २ मिलियन ब्यारेलसम्म तेल बोक्न सक्छ) का लागि दैनिक भाडादर गत हप्ता लगभग १ लाख ३७ हजार डलर पुगेको छ। यो वर्षको सुरुदेखि नै ५७६ प्रतिशत वृद्धि हो। यो अप्रिल २०२० पछिको उच्चतम स्तर हो र दुई हप्ताअघि स्थापित बहुवर्षीय शिखरलाई पार गरेको छ।
तेलवाहकहरुको भाडा ट्रयाक गर्ने फराकिलो सूचकांकले पनि दैनिक १ लाख १६ हजार ४०० डलर पुगेको छ। जुन पाँच वर्षको अर्को उच्चतम स्तर हो।
ट्रम्पले लगाए प्रतिबन्ध
रुसी निर्यातकर्ताहरु रोसनेफ्ट र लुकोइलमाथि अमेरिकी प्रतिबन्ध शुक्रबारदेखि लागू भएपछि ट्यांकरको मूल्यमा यो वृद्धि भएको हो। ट्रम्पले केही समयअघि नै यी निर्यातकर्तामाथि प्रतिबन्धको घोषणा गरेका थिए। यसले विशेषगरी भारत र चीनका रिफाइनरलाई अन्य आपूर्तिकर्तातिर फर्किन प्रेरित गरेको छ। जेफरिज एलएलसीका विश्लेषक ओमर नोक्टाको टिप्पणीअनुसार अमेरिका र ओपेक प्लस देशहरु विशेषगरी मध्यपूर्वी उत्पादकहरुबाट थप नयाँ तेल उपलब्ध हुँदै गइरहेको छ।
बढ्दो मागका कारण बढ्यो भाडा
यो बजार परिवर्तन जहाज गतिविधिमा पनि प्रतिविम्बित हुन्छ। गत हप्ता चार्टरहरुले नोभेम्बरको अन्त्य र डिसेम्बर लोडिङका लागि उल्लेखनीय संख्यामा जहाजहरु बुक गरे। मध्यपूर्वी कच्चा तेलको लागि लगभग १ दर्जन ट्यांकरको माग थियो। यो बढेको मागले ट्यांकर स्पेक्ट्रममा आम्दानी बढाएको छ।
साना जहाजहरु पनि यो लहरमा सवार छन्। भोर्टेक्साका प्रमुख फ्रेट विश्लेषक इओनिस पापाडिमिट्रिउका अनुसार सुएजम्याक्स (जसले ट्यांकरको आधा तेलमात्रै लैजान्छ) मध्य पूर्वमा सामान्यतया ठूला जहाजहरुद्वारा ह्यान्डल गरिएका कार्गोहरु लोड गर्न पठाइँदैछ। अफ्राम्याक्स (जसले लगभग ७ लाख ब्यारेल बोक्छ) ले पनि फाइदा उठाएको छ। सिंगापुरस्थित सेन्टोसा शिप ब्रोकर्सका अनुसार मध्य पूर्वएसिया यात्राका लागि उनीहरुको भाडा गत हप्ता प्रतिदिन ५१ हजार डलर पुगेको छ।
महँगी कसरी बढ्न सक्छ ?
रुसबाट तेल आपूर्ति घटेको र अन्य देशहरुबाट माग बढेको कारणले उनीहरुको भाडा बढिरहेको छ। जब कुनै चीजको माग उच्च हुन्छ र आपूर्ति कम हुन्छ अनि यसको मूल्य बढ्छ। जहाज चार्टरहरुसँग पनि त्यस्तै भइरहेको छ।
तेल व्यापार गर्ने कम्पनीहरुले अब यसलाई ढुवानी गर्न बढी तिर्नुपरिरहेको छ। यसले तेलको मूल्यलाई पनि असर गर्न सक्छ। यस्तो अवस्थामा पेट्रोल र डिजेलसहित अन्य इन्धनको मूल्य पनि बढ्न सक्छ। यदि यस्तो भयो भने महँगी बढ्ने लगभग निश्चित छ।
