काठमाडौं । म्यासाचुसेट्स इन्स्टिच्युट अफ टेक्नोलोजी (एमआईटी) का अनुसन्धानकर्ताको टोलीले ‘सर्कुलाट्रोनिक्स’ नामक एउटा अभूतपूर्व वायरलेस न्युरोटेक्नोलोजी प्लेटफर्मको अनावरण गरेको छ। यो प्रणाली परम्परागत न्युरल इम्प्लान्टहरुजस्तो नभई शल्यक्रियाको आवश्यकता पर्दैन। जसले मस्तिष्क उपचारलाई नयाँ परिभाषा दिने अपेक्षा गरिएको छ।
मुख्य सफलताः इन्जेक्टेबल, कोष विलय हुने इलेक्ट्रोनिक्स
सर्कुलाट्रोनिक्स प्रणालीको प्रमुख नवीनता भनेको इन्जेक्टेबल इलेक्ट्रोनिक्स हो। एसडब्ल्यूईडी (सब–सेलुलर वायरलेस इलेक्ट्रोनिक उपकरणहरु) एकल कोषभन्दा पनि साना नानोस्केल इलेक्ट्रोनिक उपकरणहरु हुन्। जसलाई सिधै रक्त प्रवाहमा इन्जेक्सन गर्न सकिन्छ।
इन्जेक्सनपछि यी उपकरणहरुलाई शरीरको आफ्नै मोनोसाइट्स (एक प्रकारको सेतो रक्तकोष)ले प्राकृतिक रुपमा समाहित गर्छन्। मोनोसाइट्सहरुमा शरीरको रोग प्रतिरोधी प्रणालीको भाग भएकोले तिनीहरु प्राकृतिक रुपमै मस्तिष्कमा जहाँ पनि सुजन वा चोटपटक छ, त्यही ठाउँमा जान्छन्। यो विलयबाट ‘कोशिकीय साइबोर्ग’ बन्छन्। जसले रोगग्रस्त लक्षित क्षेत्रमा पुग्न शरीरको प्रतिरक्षा प्रणालीको मार्ग पछ्याउँछन्।
लक्षित स्थानमा वायरलेस थेरापी
लक्षित स्थानमा पुगेपछि एसडब्ल्यूईडी स्नायु तन्तुमा गाडिन्छन्। त्यहाँबाट तिनीहरुले समस्याग्रस्त मस्तिष्क संकेतहरुलाई नियन्त्रण गर्न साना र प्रोग्राम गरिएका विद्युतीय पल्सहरु उत्सर्जन गर्छन्। यो सम्पूर्ण प्रक्रिया ताररहित (वायरलेस) हुन्छ र यसका लागि कुनै पनि प्रमुख क्रेनियल शल्यक्रियाको जोखिम लिनुपर्दैन। सम्पूर्ण नियन्त्रण र निगरानी ताररहित रुपमा ह्यान्डल गरिन्छ। जसले वास्तविक–समयमा ट्युनिङ र दीर्घकालीन स्वास्थ्य निगरानी गर्न सम्भव तुल्याउँछ।
चिकित्सा अनुप्रयोगहरु र सम्भावनाहरु
यो प्रविधिले न्युरोलोजिकल विकारहरुको उपचार गर्न सक्ने निम्न ठूलो सम्भावना बोकेको छः
अल्जाइमर रोगः स्थानीय मस्तिष्क संकेत र सुजनलाई नियन्त्रण गरेर रोगको प्रगतिलाई सुस्त पार्ने सम्भावना।
मल्टिपल स्क्लेरोसिसः स्नायु संकेत मर्मत गर्न र प्रतिरक्षा आक्रमणहरु कम गर्न क्षय भएका क्षेत्रहरुलाई लक्षित गर्ने।
स्ट्रोकबाट भएको क्षतिः चोटग्रस्त मस्तिष्क क्षेत्रहरुमा रिकभरीलाई बढावा दिने।
मस्तिष्क ट्युमरः लक्षित तन्तुहरुमा स्थानीयकृत थेरापी वा औषधि वितरण गर्ने।
अन्य विकारः यसलाई मिरगी, पार्किन्सन, वा चोटपटकबाट हुने मस्तिष्क क्षतिहरुको उपचारका लागि पनि अनुकूलित गर्न सकिन्छ।
परम्परागत न्युरोटेक्नोलोजीभन्दा फाइदा
सर्कुलाट्रोनिक्सले परम्परागत इम्प्लान्ट (जस्तै न्युरालिङ्क) भन्दा धेरै फाइदाहरु प्रस्तुत गर्दछ। कम आक्रामकताः परम्परागत इम्प्लान्टहरुका लागि खोपडीको शल्यक्रिया आवश्यक पर्छ। जसले उच्च संक्रमण र दागको जोखिम बोक्छ। सर्कुलाट्रोनिक्स भने इन्जेक्टेबल र रक्त–जनित हुने भएकाले संक्रमण र दागको जोखिम कम हुन्छ।
लक्षित निशानाः परम्परागत विधिमा शल्यक्रियाको बाटोमा मात्र सीमित निशाना हुन्छ। तर, सर्कुलाट्रोनिक्समा उपकरणहरु शरीरको प्राकृतिक प्रतिरक्षा प्रणालीद्वारा लक्षित स्थानमा पुर्याइन्छ।
उपयोगिताः परम्परागत विधिहरु प्रायः गम्भीर पक्षाघातजस्ता सीमित प्रयोगहरुमा केन्द्रित छन्। जब कि सर्कुलाट्रोनिक्स दीर्घकालीन र व्यापक न्युरोलोजिकल अवस्थाहरुमा प्रयोग गर्न सकिन्छ।
दीर्घायु र अनुकूलनः नयाँ प्रविधिमा कोष–तन्तुको एकीकरण हुने र आवश्यकतानुसार पुनः डोज गर्न सकिने सम्भावना हुन्छ। जब कि पुरानो प्रविधिमा अपग्रेड वा असफलताको लागि फेरि शल्यक्रिया गर्नुपर्छ।
विकासको चरण र भविष्यको बाटो
प्रारम्भिक पशु अध्ययनहरुले पुष्टि गरिसकेका छन् कि एसडब्ल्यूडी मोनोसाइट्ससँग स्थिर रुपमा बाँधिन्छन्। प्राकृतिक रुपमा लक्षित स्थानमा जान्छन् र कुनै विषाक्त साइड इफेक्ट बिना वायरलेस रुपमा नियन्त्रित स्नायु उत्तेजना दिन सफल हुन्छन्। एमआईटी र यसका साझेदारहरु अब सुरक्षा, प्रभावकारिता र उत्तम डोजिङमा केन्द्रित हुँदै नियामक अनुमोदन पर्खिएर मानव परीक्षण को तयारीमा छन्।
एमआईटीको सर्कुलाट्रोनिक्स प्लेटफर्मले न्युरोटेक्नोलोजीमा एक युग परिवर्तन ल्याउँदैछ। जसले मस्तिष्क इन्टरफेस र रोग थेरापीहरुलाई जोखिमपूर्ण शल्यक्रियाहरुबाट हटाएर नियमित, न्यूनतम आक्रामक चिकित्सा प्रक्रियाहरुमा रुपान्तरण गर्दैछ। अनुसन्धान अगाडि बढ्दै जाँदा यो नवीनताले स्नायु विज्ञानका केही सबैभन्दा ठूला चुनौतीहरुको उपचारका लागि नयाँ आशा प्रदान गर्न सक्छ।
