काठमाडौं । बीमा एउटा वित्तीय सुरक्षा प्रणाली हो। जसले अनिश्चितताको समयमा मानिसहरुलाई विश्वास दिन्छ। दुर्भाग्यवश बीमा कम्पनीहरुबाट गरिने खराब व्यवहारका कारण सुरक्षाको यो वाचा प्रायः तोडिन्छ।
धेरै कम्पनीहरुले दायित्वबाट बच्न, वास्तविक दाबी अस्वीकार गर्न वा ग्राहकलाई उनीहरुको हकभन्दा कम भुक्तानी गरेर ठगी गर्न जानाजानी दाबी भुक्तानीमा ढिलाइ गर्छन्। यो अनैतिक व्यवहारलाई बीमा क्षेत्रमा दुव्र्यवहार वा खराब विश्वास बीमाका रुपमा चिनिन्छ।
जब बीमितले वास्तविक दाबी दायर गर्दछन् तब उनीहरु बीमा कम्पनीले यसलाई निष्पक्ष र इमान्दारीपूर्वक समाधान गर्ने अपेक्षा गर्छन्। यद्यपि, वास्तविकतामा धेरै कम्पनीहरुले दाबी प्रक्रियालाई जटिल बनाउँछन्। कहिलेकाहीँ ग्राहकलाई भ्रमित गर्न अनावश्यक ढिलाइ, अनावश्यक कागजात अनुरोध, वा बीमा सर्तको गलत व्याख्या गरिन्छ। केही अवस्थामा क्षतिपूर्ति तिर्नबाट बच्न वास्तविक दाबीहरु पनि अस्वीकार गरिन्छ।
यस्ता व्यवहार व्यावसायिक कर्तव्यको उल्लंघन मात्र नभएर गैरकानुनी पनि हो। प्रायः बीमितले बीमा सम्झौताहरुको जटिल कानुनी भाषा बुझ्दैनन्। फलस्वरुप कम्पनीबाट गलत व्याख्या वा अस्पष्ट जबाफहरुले प्रायः बीमितलाई हानी पुर्याउँछ।
धेरै मानिस निराशाका कारणले दावी त्याग्छन्। जसले बीमा कम्पनीलाई फाइदा पुर्याउँछ। तैपनि, बीमा कानुनको सिद्धान्त स्पष्ट छः कुनै पनि संस्थाले आफ्नो जिम्मेवारीबाट पन्छिन सक्दैन र ग्राहकप्रति राम्रो विश्वास देखाउनु आवश्यक छ।
यदि कुनै कम्पनीले जानाजानी दाबी ढिलाइ गर्छ वा कारण बिना अस्वीकार गर्छ भने यसले खराब आचरणको गठन गर्छ। यस्तो व्यवहारको सामना गर्दा सतर्क रहनु र प्रमाण सुरक्षित गर्नु महत्वपूर्ण छ। प्रत्येक कुराकानी, लिखित प्रतिक्रिया, ई–मेल वा फोन कल दस्तावेजीकरण गरिनुपर्छ। किनकि यी प्रमाणले भविष्यमा कानुनी कारबाहीको आधार बनाउन सक्छ।
यस्ता अवस्थामा सबैभन्दा प्रभावकारी दृष्टिकोण भनेको अनुभवी बीमा वकिलसँग परामर्श गर्नु हो। एक पेसेवर वकिलले नीति भाषाको विश्लेषण गर्न र कम्पनीको दुराचार प्रमाणित गर्न सक्छ। आवश्यक भएमा उनीहरुले निष्पक्ष समाधानको लागि वार्ता गर्न वा मुद्दालाई अदालतमा निर्देशित गर्न मद्दत गर्न सक्छन्।
कानुनी हस्तक्षेपले प्रायः कम्पनीलाई छिटो समाधान गर्न बाध्य पार्छ। बीमा उद्योग विश्वासमा आधारित छ। यदि धोखाधडी र ढिलाइले प्रतिबद्धता र निष्पक्षतालाई प्रतिस्थापन गर्छ भने सम्पूर्ण प्रणालीमा जनताको विश्वास हराउँछ। त्यसकारण नियामक निकायका अधिकारीहरुले नियमित अनुगमन सञ्चालन गर्नुपर्छ र बीमा कम्पनीहरुलाई जबाफदेही बनाउन कडा कदम चाल्नुपर्छ।
यसैगरी बीमितले आफ्ना अधिकारका बारे सचेत हुनुपर्छ। ता कि कुनै पनि कम्पनीले उनीहरुलाई मनमानी रुपमा हानी पुर्याउन नसकोस्।
अन्ततः यो निष्पक्षता र जबाफदेहिताको कुरा हो। मानिसले सुरक्षाको आशामा आफ्नो मेहनतले कमाएको पैसाले बीमा खरिद गर्छन्; त्यो सुरक्षा अनुचित अभ्यासका कारण गुम्नु हुँदैन। त्यसकारण समयमै कानुनी कारबाही, व्यावसायिक सल्लाह र जनचेतना महत्वपूर्ण छ।
यदि कसैलाई लाग्छ कि उनीहरुको बीमा दाबी अनावश्यक रुपमा ढिलाइ भइरहेको छ वा अस्वीकृत भइरहेको छ भने मौन बस्नु समाधान होइन। कानुनी कारबाही गर्नु सही दृष्टिकोण हो।
बीमा क्षेत्रमा भएका खराब अभ्यासहरुविरुद्ध आवाज उठाएरमात्र हामी निष्पक्ष, पारदर्शी र मानवीय बीमा प्रणाली सिर्जना गर्न सक्छौँ। जहाँ प्रत्येक ग्राहकको अधिकार सर्वोच्च प्राथमिकतामा हुन्छ। –राज किरण दास÷इन्स्योरेन्स न्युज बीडी
