काठमाडौं । चीनको सबैभन्दा ठूलो प्रपर्टी कम्पनी एभरग्रान्डको अन्त्य भएको छ। एक समय थियो जब यो कम्पनी चीनको आर्थिक शक्तिको प्रतीक थियो। अब यो इतिहास बनेको छ।
एभरग्रान्ड सोमबार हङकङ स्टक एक्सचेन्जबाट हटाइएको थियो। यो खबर कुनै हल्ला बिना आयो। यो कम्पनीले १६ वर्षअघि हङकङमा व्यापार सुरु गरेको थियो। त्यसपछि चीनमा लगानीकर्ताका लागि नाफाको अपेक्षा गरिएको थियो।
एभरग्रान्ड सबैभन्दा छिटो बढ्दो प्रपर्टी विकासकर्ता कम्पनी थियो। तर, अब यसलाई विश्वको सबैभन्दा ऋणी कम्पनीमध्ये एउटाका रुपमा सम्झिनेछ। यो डुब्दा चीनको वित्तीय प्रणाली खतरामा परेको थियो।
यो कम्पनीले बेइजिङको ‘यो धेरै ठूलो छ, हामी यसलाई डुब्न दिने छैनौँ’ भन्ने नीतिलाई चुनौती दियो। चिनियाँ सरकार बिना सोचाइ ठूला कम्पनीलाई ऋण दिनेविरुद्धमा थियो। एभरग्रान्डले यो नीति तोड्यो।
सन् २०२१ मा एभरग्रान्ड ३०० अर्ब डलरभन्दा बढीको ऋणमा डुब्यो। यसले चीनको अर्थतन्त्रको कमजोरीलाई उजागर गर्यो। चीनको अर्थतन्त्र कति घरजग्गामा निर्भर छ भन्ने कुरा प्रकट भयो। अब यो कम्पनीको संरचनामात्र बाँकी छ। २८० भन्दा बढी सहरमा १३०० घरजग्गा परियोजना अपूर्ण छन्।
लाखौँ मानिस आफ्नो घरका लागि पर्खिरहेका छन्। यसबाहेक धेरै ऋणी छन्। चीनमा काम गर्ने कम्पनीहरुदेखि लन्डन र न्युयोर्कका लगानीकर्तासम्म सबैजना आफ्नो पैसाका लागि पर्खिरहेका छन्। एभरग्रान्डेको हालै जारी गरिएको कागजातले कति कठिनाइ छन् भनेर देखाउँछ।
ऋणीहरुले चीनमा एभरग्रान्डेका परियोजनाहरुविरुद्ध सयौं कानुनी कारबाही गरेका छन्। धेरै सम्पत्ति जफत गरिएका छन्। केही अवस्थामा लगानीकर्ता वा स्थानीय सरकारले परियोजनाहरु कब्जा गरेका छन्।
एभरग्रान्डेको व्यवसाय धेरै जटिल छ। यसका हजारौँ सहायक कम्पनी छन्। त्यसैले हङकङका लिक्विडेटरहरुलाई अन्य सम्पत्ति प्राप्त गर्न गाह्रो हुँदै गइरहेको छ।
एभरग्रान्डबाट पैसा निकाल्न लिक्विडेटरहरुले सबै सहायक कम्पनीको एक–एक गरी नियन्त्रण लिनुपर्नेछ। अहिलेसम्म १०० भन्दा बढी कम्पनी र ३.५ अर्ब डलरबराबरको सम्पत्ति नियन्त्रणमा लिइएको छ।
हङकङका ऋणीले ४५ अर्ब डलर पाउनुपर्नेछ। यसमध्ये २५.५ करोड डलरमात्र फिर्ता भएको छ। लिक्विडेटरहरुले जफत गरिएका सम्पत्तिको मूल्य पनि शंकास्पद रहेको बताएका छन्। उनीहरुले कम्पनीका ऋणदाताहरुले कति पैसा प्राप्त गर्न सक्नेछन् भन्ने बारेमा गम्भीर शंका रहेको बताएका छन्।
