काठमाडौं । पहलगाम आतंकवादी हमलापछि सिर्जना भएको तनावपूर्ण वातावरणलाई लिएर अमेरिकाले भारत र पाकिस्तान दुवैसँग सम्पर्कमा रहेको र जिम्मेवार समाधानतर्फ काम गर्न आग्रह गरेको छ। आक्रमणपछि अमेरिकी सरकारले भारतलाई समर्थन जनाएको छ तर अहिलेसम्म पाकिस्तानको आलोचना गरेको छैन।
भारतले अप्रिल २२ मा कश्मीरको पहलगाममा भएको आतंकवादी हमलाका लागि पाकिस्तानलाई दोषी ठहराएको छ। यो हमलामा २६ पर्यटकको गोली हानी हत्या गरिएको थियो। पाकिस्तानले भारतको आरोपलाई अस्वीकार गरेको छ र यस आतंकवादी हमलाको निष्पक्ष अनुसन्धानको माग गरेको छ।
अमेरिकी विदेश विभागका प्रवक्ताले भने, ‘यो एक विकसित अवस्था हो र हामी घटनाक्रमलाई नजिकबाट निगरानी गरिरहेका छौँ। हामी धेरै तहमा भारत र पाकिस्तान सरकारसँग सम्पर्कमा छौँ।’ अमेरिकाले दुवै पक्षलाई जिम्मेवार समाधानतर्फ मिलेर काम गर्न आग्रह गरेको छ। अमेरिकाले वासिङ्टन भारतको साथमा उभिएको र पहलगाममा भएको आतंकवादी हमलाको कडा निन्दा गरेको छ।
भारत एसियामा अमेरिकाको एक महत्वपूर्ण साझेदार हो। वासिङ्टनले चीनको बढ्दो प्रभावको सामना गर्ने लक्ष्य राखेको छ र यसका लागि उसले यस क्षेत्रमा भारतसँग राम्रो सम्बन्ध राख्छ।
अर्कोतर्फ सन् २०२१ मा छिमेकी अफगानिस्तानबाट अमेरिकी सेना फिर्ता भएपछि वासिङटनका लागि यसको महत्त्व घटे पनि पाकिस्तान पनि लामो समयदेखि अमेरिकाको सहयोगी रहँदै आएको छ। दक्षिण एसिया मामिला विज्ञ र विदेश नीति पत्रिकाका लेखक माइकल कुगेलम्यानले रोयटर्सलाई भनेका छन्, ‘भारत अब पाकिस्तानको तुलनामा अमेरिकाको धेरै नजिकको साझेदार हो। यसले इस्लामाबादमा चिन्ता बढाउन सक्छ कि यदि भारतले सैन्य रुपमा बदला लियो भने अमेरिकाले उसको आतंकवाद विरोधी उपायहरुप्रति सहानुभूति देखाउन सक्छ र उसको बाटोमा उभिने प्रयास गर्दैन।’
कुगेलम्यानका अनुसार अमेरिका पहिले नै युक्रेन–रुस युद्ध र इजरायल–हमास युद्धमा गहिरो रुपमा संलग्न छ र यी दुवै युद्ध अन्त्य गर्न कूटनीतिक प्रयासमा संलग्न छ। यो भन्न सकिन्छ कि ट्रम्प प्रशासनले विश्वव्यापी मञ्चमा धेरै कुरा सामना गरिरहेको छ र कम्तीमा भारतसँगको तनावको सुरुआती दिनहरुमा यसले पाकिस्तानलाई एक्लै छोड्न सक्छ।
अमेरिकाका लागि पूर्वपाकिस्तानी राजदूत तथा हडसन इन्स्टिच्युट थिंक ट्यांकका वरिष्ठ फेलो हुसेन हक्कानीले पनि अमेरिका अहिले यस मुद्दामा हस्तक्षेप गर्ने मुडमा नभएको बताए। हक्कानीले भने, ‘भारतको सीमापारबाट आतंकवाद फस्टाएको वा समर्थन प्राप्त भएको लामो समयदेखि गुनासो आएको छ।’
पाकिस्तानले लामो समयदेखि महसुस गर्दै आएको छ कि भारतले उसलाई विखण्डन गर्न चाहन्छ। दुवै देश प्रत्येक वर्षमा उन्मादको अवस्थामा पुग्छन्। यसपटक अमेरिकालाई परिस्थिति शान्त पार्ने कुनै चासो छैन।
चीनले पनि पहलगाम आक्रमणको निन्दा गरेको छ। तर, चीन यसमा पाकिस्तानको संलग्नतामा मौन रह्यो। विज्ञहरुका अनुसार चीन भारतको तुलनामा पाकिस्तानसँग धेरै नजिक भए पनि आर्थिक मोर्चामा अमेरिकाले खडा गरेको चुनौतीको सामना गर्न भारतसँगै उभिन बाध्य छ। यदि भारतले प्रतिशोधात्मक सैन्य कारबाही गर्छ भने चीनबाट कुनै प्रतिरोधको सामना गर्ने सम्भावना कम छ। किनकि अमेरिकासँगको कर युद्धको बीचमा बेइजिङले भारतसँगको आफ्नो व्यापार सम्बन्ध प्रभावित होस् भन्ने चाहँदैन।
भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले पहलगाम आक्रमणकारीलाई नर्कबाट पनि तल झार्ने वाचा गरेका छन् र यो आतंकवादी आक्रमणको योजना बनाउने तथा कार्यान्वयन गर्नेहरुलाई उनीहरुको कल्पनाभन्दा बाहिरको सजाय दिइने बताएका छन्। भारतीय जनताले पाकिस्तानविरुद्ध सैन्य कारबाहीको माग गरिरहेका छन्।
पहलगाम आतंकवादी हमलापछि भारत र पाकिस्तानले एकअर्काविरुद्ध धेरै कारबाही गरेका छन्। भारतले सन् १९६० को सिन्धु जल सन्धिलाई निलम्बन गरेको छ। जसले सिन्धु नदी र यसका सहायक नदीको पानी बाँडफाँटलाई नियन्त्रित गर्दछ।
यसैबीच पाकिस्तानले भारतीय विमान कम्पनीहरुका लागि आफ्नो हवाई क्षेत्र बन्द गरेको छ। भारतीय सुरक्षा एजेन्सीहरुले पहलगाम आक्रमणको जिम्मेवारी लिएको आतंकवादी संगठन ‘द रेजिस्टेन्स फ्रन्ट’ पाकिस्तानमा आधारित आतंकवादी संगठनहरु लश्कर–ए–तैयबा र हिजबुल मुजाहिद्दीनको मोर्चा समूह भएको बताएका छन्। –एजेन्सीको सहयोगमा
