काठमाडौं । पछिल्लो केही दिनयता नेपाली नागरिक दोहोरो चेपुवामा छन्, एकातिर ५०० भन्दा बढी सकृय डढेलोले दक्षिणी तराईमा वन र कृषि भूमिलाई जलाउँदैछ। काठमाडौँमा राजावादीको हिंसात्मक प्रदर्शन र राज्यको दमनका क्रममा भएको हतियारको प्रयोगले वायू प्रदूषणलाई झनै मलजल गरेको छ।
सरकारले आन्दोलनमा प्रहार गरिएका अश्रु ग्याँस सेल र बन्दुकको गोलीको संख्या तोडमोड गरेर पत्रकार सम्मेलन गरिरहँदा तुवाँलोले धेरै क्षेत्रहरूमा वायु गुणस्तर सूचकांक(एक्युआइ) ४०० (खतरनाक स्तर) भन्दा माथि पुर्यायो, जसले गम्भीर जनस्वास्थ्य चिन्ताहरू बढाएको छ।
वन तथा वातावरण मन्त्रालयका अनुसार, गत हप्ता नेपालभरि ५२० भन्दा बढी डढेलो सकृय स्थानहरू पत्ता लागेका छन्, जसमध्ये सबैभन्दा बढी बारा, पर्सा, चितवन, दाङ र बर्दिया जिल्लाहरूमा अत्यधिक रहेको छ। राजमार्ग छेउछाउका जंगलहरूमा दनदनी आगो सल्कि रहेको दृश्यले जोकोही यात्रुहरूको मन रून्छ। वन्यजन्तु र पर्यावरणमा अपुरणिय क्षति पुगेको छ।
यस पटकको गर्मी माैसममा विभिन्न कारणले भएको आगलागीमा परी अग्नी नियन्त्रक र सर्वसाधारण सहित कम्तीमा १५ जनाको ज्यान लिएको छ। सयौं सर्वसाधारण धुवाँका कारण श्वासप्रश्वास रोगबाट पीडित भएका छन्।
नेपाली सेना, सशस्त्र प्रहरी बल र स्थानीय स्वयंसेवकहरूले हेलिकप्टर पानीको थोपा र जमिनबाट आगो निभाउने काम गरिरहेका छन्, तर तीब्र हावा र सुख्खाका कारण नियन्त्रणको प्रयासमा अवरोध खडा गरिरहेको छ। सरकारले वन डढेलो नियन्त्रणका लागि पर्याप्त पूर्व तयारी नगरेको भन्दै चाैतर्फी आलोचन भइरहेको छ। गत असोज महिनाको बेमाैसमी वर्षाका बेला गृह प्रशासनले देखाएको अकर्मण्यता र उद्धारमा भएको ढिलासुस्तीले मानवीय नोक्सानीको संख्या दोब्बर बढ्यो। काठमाडाैं तीनकुनेमा चैत्र १५ गतेको प्रदर्शनी नियन्त्रणमा पनि गृह प्रशासन चुकेको भन्दै चाैतर्फी आलोचना भइरहेको छ।
अन्नबाली भित्र्याएपछि किसानले खरखडाइ खेतमै जलाउँदा त्यसबाट निस्किने आगोको ताप र धुँवाको मुस्लोसँगै खरानीले पनि आकाश धुमिल बनाउन योगदान गरिरहेको छ। वन डढेलो पछाडी मानवीय लापरवाही मुख्य कारण भएको भन्दै वातावरणविदले चिन्ता व्यक्त गरेका छन् ।
यसैबीच, काठमाडौंमा गत चैत्र १५ गते भएको हिंसात्मक प्रदर्शनले वायू गुणस्तरलाई अझ बिगारेको छ। संघीय राजधानी काठमाडाैंको एक्युआइ छोटो समयको लागि ४५० मा पुग्यो, जसले यसलाई विश्वव्यापी रूपमा सबैभन्दा प्रदूषित शहरहरू मध्ये एक बनायो। अस्पतालहरूले दम, छातिपोल्ने र आँखा पोल्ने बिरामीहरूमा वृद्धि भएको रिपोर्ट गर्छन्।
जलवायू परिवर्तनले खडेरीलाई तीव्र बनाइरहेको छ, नेपालले भविष्यमा अझ खराब जंगली आगलागीको सामना गर्न सक्छ। विज्ञहरूको तर्क छ कि राम्रो वन व्यवस्थापन, प्रारम्भिक चेतावनी प्रणाली र सामुदायीक जागरूकताले आगलागीको जोखिम कम गर्न संभव छ। चरम माैसममा खेतबारीमा खरबालीमा आगलागी र वनजंगलमा गरिने आगजनीको लागि कडा दण्ड पनि प्रस्ताव गरिएको छ।
