बीमा कम्पनीहरुले दावी भुक्तानी सरल, पारदर्शी र झन्झटरहित बनाउनुपर्छ

1727

राजुरमण पौडेल, कार्यकारी निर्देशक, बीमा समिति

बीमा समिति, बीमा ऐन २०४९ बमोजिम गठन भएको समग्र बीमा क्षेत्रको नियमनकारी निकाय हो । बीमा प्रशासनलाई स्थायी बीमा नियमन संरचनाको रुपमा समेत हेरिन्छ । २५ वर्षभन्दा लामो बीमा अनुभवले खारिएका राजुरमण पौडेल बीमा समितिको कार्यकारी निर्देशक छन् । बीमाको पहुँच बृद्धि तथा बीमाको फराकिलो दायरालाई संस्थागत गर्न बीमा जनचेतना र कम्पनीले दावी भुक्तानी सरल र छरितो बनाउने दुई मुख्य कार्यभारमा केन्द्रीत भएका बीमा समितिका कार्यकारी निर्देशक राजुरमण पौडेलसँग इन्स्योरेन्स खवरले गरेको अन्तर्वार्ताको सारसंक्षेपः

बीमाको पहुँच विस्तारै गाउँघरमा पुग्न थालेको छ । बीमा समितिले बीमाको पहुँच २५ प्रतिशत पुग्यो भनिरहेको छ, यसलाई बीमा समितिले कसरी हेरेको छ ?
– बीमाको ७० वर्ष लामो इतिहासलाई हेर्दा र समिक्षा गर्दा तीन वर्षअघिदेखि बीमा समितिले फड्को मार्न थालेको हो । हामीलाई बीमाको सुनौलो युगको सुरुवात भएको झै लागिरहेको छ । यसबीचमा बीमा क्षेत्रले कसैले पनि नसोचेको उपलब्धी हासिल गरेको छ । बीमा समितिको प्रभावकारी नियमन र बीमा कम्पनीहरुको इमान्दार कार्यान्वयनले यो उपलब्धी सम्भव भएको हो । यसबीचमा बीमाको पहुँचमा बृद्धि मात्रै होइन, बीमाको दायराबृद्धि र फराकिलो भएकोले बीमा क्षेत्र आर्थिक क्षेत्रको एउटा महत्वपूर्ण अंगको रुपमा अघि बढ्छ भनेर विश्वासयोग्य हुन पुगेको छ । हामीले यसलाई एउटा महत्वपूर्ण सफलताको रुपमा लिएका छौं ।

यति ठूलो उपलब्धीबारे बताइरहँदा प्राप्त उपलब्धीलाई संस्थागत गर्ने र आगामी दिनमा पनि यहि गतिको बृद्धिदर हासिल गर्नका लागि योजना बनाउनु भएको छ ?
– बीमा मानव जीवनको अभिन्न अंग हो । बीमाको बृद्धिका लागि प्रचार प्रसारमा सबैभन्दा बढि ध्यान दिनुपर्ने हुन्छ । प्रचार प्रसार लगायत बीमा कम्पनीहरुले दावी भुक्तानीमा पनि फोकस गर्नुपर्ने हुन्छ । त्यसकारण हामीले दुवै कुरालाई उत्तिकै रुपमा सँगसँगै अघि बढाउने योजनामा छौं । बीमा गरिसकेपछि ढुक्क हुन्छ भन्ने मान्यता र विश्वासलाई जगाउनुपर्ने अवस्था एकातिर छ भने बीमाको दावी भुक्तानीलाई छिटोभन्दा छिटो फस्र्यौट गर्न सकियो भने बीमाप्रतिको जनविश्वास झनै बढेर जान्छ । बीमा गर्दा जहाँसुकै पनि एउटा दोष लाग्ने गरेको छ । बीमा गर्यो, दावी नतिर्नेे, त्यस्तो छाप पर्नु राम्रो होइन । बीमा सम्बन्धी दावी भुक्तानी समयमा र सरल तरिकाले हुन सकेन भने विश्वास गुम्ने खतरा पनि छ । हामी नियामक निकाय तथा अर्ध–न्यायीक निकाय समेत हुनुको नाताले बीमा सम्बन्धी दावी भुक्तानी छिटो सम्पन्न गर्नु भनेर हामीले पटक पटक भन्दै पनि आएका छौं । बीमा कम्पनीहरुले दावी भुक्तानी जति सरल र चाँडो गर्दछन्, उति विश्वसनीयता बढ्छ । त्यसैले अहिलेको उपलब्धीलाई संस्थागत गर्न हामीले मुख्य रुपमा दावी भुक्तानी र अझै दुर दराजमा बीमा सम्बन्धी प्रचार प्रसारमा मुख्य रुपमा जोड दिएका छौं ।

विगत दुई वर्षदेखि स्थानीय निकायसँग बीमा समिति भन्ने कार्यक्रम राखेर महानगरपालिका, नगरपालिका र गाउँपालिकासम्म पुगेर त्यहाँका जनप्रतिनिधिहरुसँग बीमाको बारेमा प्रचार प्रसार गर्दै आएका छौं । स्थानीय जनप्रतिनिधिहरुसँगको अन्तरक्रियाले बीमाको प्रचार प्रसारमा ठूलो फाइदा पुगेको निष्कर्ष निकाल्दा अन्यथा हुदैन ।

बीमा सम्बन्धी जनचेतना जगाउने अभियान चलाउनुभयो, डोल्पादेखि महोत्तरीको भिट्टामोडसम्म विद्यार्थीदेखि स्थानीय जनप्रतिनिधिसम्म पुग्नु भयो, के पाउनु भयो जनताको धारणा ?
–जनताको धारणा अब पहिलेको जस्तो छैन । यद्यपि बीमाका बारेमा थाहै नपाउने मानिसहरु पनि छन् । जनतालाई अझै सेचत गराउनुपर्ने अवस्था भन्ने पनि देखियो । जनेचतना जगाए बृद्धि हुन्छ भन्ने पनि देखियो । हाम्रो बार्षिक कार्यक्रममा जनचेतनाका कार्यक्रमहरु राखेका छौं । विगत दुई वर्षदेखि स्थानीय निकायसँग बीमा समिति भन्ने कार्यक्रम राखेर महानगरपालिका, नगरपालिका र गाउँपालिकासम्म पुगेर त्यहाँका जनप्रतिनिधिहरुसँग बीमाको बारेमा प्रचार प्रसार गर्दै आएका छौं । स्थानीय जनप्रतिनिधिहरुसँगको अन्तरक्रियाले बीमाको प्रचार प्रसारमा ठूलो फाइदा पुगेको निष्कर्ष निकाल्दा अन्यथा हुदैन ।

अर्कोतिर बीमा कम्पनीहरुले पनि नयाँ नयाँ बीमालेखहरु लिएर बजारमा गइरहेका छन् । यसले पनि बीमाको प्रचार प्रसारमा योगदान पुगेकै देखिन्छ । बीमाको प्रचार प्रसारमै पनि बीमा दावी भुक्तानीको प्रक्रियाका बारेमा जानकारी गरायौं भने बीमा कार्यान्वयनमा अझै बढि सहज हुनेछ । प्रचार प्रसारमा हामी सक्रिय रुपमा लागि परेका छौं । डोल्पा, अर्घाखाँचीदेखि तराईका फाँटहरुमा हामीले बीमा जनचेतना सम्बन्धी कार्यक्रमहरु लिएर गइरहेका छौं । तराईका सीमा क्षेत्रमा विदेशी बीमा कम्पनीहरुको दवदवा रोक्नको लागि होर्डिङ बोर्डहरु राखेका छौं । होर्डिङ बोर्ड राख्ने अभियान नै सञ्चालन गरेका छौं । बीमाबारे यसरी व्यापक रुपमा प्रचार प्रसारमा जुटेपछि यसको दायरामा केही फराकिलो हुन्छ भन्ने विश्वास हामीले लिएका छौं ।

म फेरि पनि भन्दछु, बीमा दावी छिटो भन्दा छिटो फस्र्यौट गरेर बीमाको विश्वसनीयता हासिल गर्न सक्यौं भने बीमाको दायरा अझै फराकिलो हुन्छ ।

बीमा कम्पनीहरुको उपस्थिति देशैभरि छ भन्न सकिन्छ ?
–बीमा कम्पनीहरुको शाखा कार्यालय सबै ठाउँमा पुगेका छन् । देशको दुर्गम स्थानमा पनि उपशाखा कार्यालयहरु सञ्चालनमा आइसकेको अवस्था छ । जीवन बीमा क्षेत्रको शाखा कार्यालय र अभिकर्ता ७७ वटै जिल्लामा पुगिसकेका छन् । सडक नपुगेको डोल्पा जिल्लामा पनि बीमा कम्पनीको शाखा कार्यालय स्थापना भइसकेको छ । त्यसैले अब बीमा कम्पनीहरु गाउँदेखि शहरसम्म सबैतिर सजिलै उपलब्ध भएको अवस्था छ ।

सरकारले प्रोत्साहन गर्न चाहेको कृषि बीमा कार्यक्रम झनै प्रभावकारी भएको छ । हामीले सबै बीमा कम्पनीहरुलाई ७७ वटै जिल्लामा शाखा र उपशाखा स्थापना गरी कारोबार सञ्चालन गर्न निर्देशन दिए अनुसार नै सबै जिल्लामा बीमा कम्पनीहरु पुगिसकेका छन् । सुरुका वर्षमा पौने दुई करोवारबाट सुरु भएको कृषि बीमा कारोबार अहिले बार्षिक ७० करोडभन्दा माथि पुगिसकेको छ । सबैभन्दा तीव्र गतिमा बृद्धि भइरहेको बीमा भनेकै कृषि बीमा हुन आएको छ ।

घुम्ती बीमा अभियान कसरी अघि बढ्दैछ ?
–हालै हामीले घुम्ती बीमालाई पनि निर्देशिकामार्फत व्यवस्थित गरेका छौं । घुम्ती बीमालाई लघु बीमासँग जोडेर अघि बढाएका छौं । विपन्न बर्ग तथा शहरी इलाका बाहेक ग्रामिण क्षेत्रमा घुम्ती बीमा कार्यक्रम सञ्चालन गर्न अनिवार्य पनि गरेका छौं । हामीले कृषि बीमाका लागि जिल्ला तोकेर कम्पनीलाई परिचालन गरेका छौं । कृषि बीमाको क्षेत्रमा परेका कम्पनीहरुले आफ्नो क्षेत्रमा घुम्ती बीमा अनिवार्य गरेका छौं । घुम्ती बीमाको दायरा फराकिलो हुँदै जान्छ । बीमा प्रचार प्रसारमा घुम्ती बीमाले पनि ठूलो भूमिका निर्वाह गर्दछ भन्न आशा बोकेका छौं ।

बीमितहरुको हितको पक्षबाट हेर्दा बीमा कम्पनीहरुले दावी भुक्तानी निकै झन्झटिलो, तजबिजीपूर्ण जस्तो पनि देखिन्छ । अझ तेस्रो पक्ष भुक्तानी विविध खालका समस्याहरु अघि सारेको पनि पाइन्छ । बीमितको हितलाई केन्द्रमा राखेर हेर्दा नेपालका बीमा कम्पनीहरुलाई अझै कडा नियमनमा ल्याउनुपर्छ वा यथास्थितिमा चलेकैछन् के भन्नुहुन्छ ?
–बीमा समिति भनेको नियमन मात्रै होइन । बीमा समिति भनेको अर्ध–न्यायिक निकाय पनि हो । बीमा समिति बीमा सम्बन्धी पहिलो अदालत पनि हो । त्यसैले हामीले नियमन मात्रै नभएर न्याय निरुपणको पाटोलाई समेत ध्यान दिएर काम गर्नुपर्ने हुन्छ । बीमा एउटा करार हो । बीमक र बीमित बीचको करारका बीचमा दरार उत्पन्न भएपछि हामीले नै निरुपण गर्नुपर्ने अवस्था छ । बीमितिले लिएको पोलिसीमा कुन कुन विषयमा कुन कुन अवस्थामा जोखिम कभर गरेको छ ? सो कुरामा राम्रो ज्ञान बीमित आफैमा पनि हुनु जरुरी छ । त्यसबाहेक बीमित र बीमकबीच नमिलेका विवादहरु बीमा समितिमा आउँछ । बीमा समितिमा आउने गरेका पनि छन् । हामीले निश्चित प्रक्रियाद्वारा फस्र्यौट गर्दै पनि आएका छौं । हामीले बीमा दावी भुक्तानी सरल, सहज बनाउन बीमा कम्पनीहरुलाई पटक पटक भन्दै आएका छौं । म फेरि पनि भन्दछु, बीमा दावी छिटो भन्दा छिटो फस्र्यौट गरेर बीमाको विश्वसनीयता हासिल गर्न सक्यौं भने बीमाको दायरा अझै फराकिलो हुन्छ ।

बीमा गरेर क्षति भोगेको एउटा पीडितले बीमा दावी भुक्तानीमा समस्या भएमा कहाँबाट कसरी प्रक्रिया सुरु गर्ने ?
–बीमितले सबैभन्दा पहिला बीमा कम्पनीमा गएर आफ्नो दावी भुक्तानी प्रक्रिया सुरु गर्नुपर्दछ । त्यहाँबाट दावी भुक्तानी प्रक्रियामा चित्त नबुझेमा, बीमा समितिमा लिखित उजुरी दिने कानुनी व्यवस्था छ । हामीले केही कागजात तोकेका छौं, सो बमोजिम बीमक कहाँ नै उजुरी दिनुपर्दछ । यसमा सर्भेएरको भूमिका शसक्त भएर आउँछ । क्षतिको मूल्याङ्कन गर्ने सर्भेएरले प्रमाणित गर्दछ । त्यो मूल्याङ्कन बीमा कम्पनीले आफ्नो युनिटमा लगेर हेर्छ र त्यहाँ दावी सम्बन्धी उपसमिति हुन्छ, अनि बोर्डमा लगेर निर्णय गर्दछन् । बीमा कम्पनीले गरेको दावी भुक्तानी नदिने वा दिएर पनि मूल्याङ्कन पुगेन भन्ने भयो भने उक्त निर्णयका विरुद्धमा बीमा समितिमा उजुरी दिने कानुनी व्यवस्था छ । बीमा समितिमा दुवै पक्षको तर्क र विचारहरु सुनेर बहस पश्चात फैसला हुन्छ । बीमा समितिबाट दिएको न्याय समेत चित्त बुझेन भने पुनरावेदन अदालतमा उजुरी गर्न पाइने कानुनी व्यवस्था छ ।

सर्भेयरले भ्यालुएशन कहिले कम र बढि गर्ने गरेको गुनासो छ नि ?
सर्भेयरहरु भनेका स्वतन्त्र हुन्छन् । उनीहरुले हामीसँग प्रमाणपत्र लिएर गएका हुन्छन् । सर्भेयर बीमा समितिले तोक्ने होइन, बीमा कम्पनीहरुले छानेर मूल्याङ्कन गराउने हो । ऐनले गरेको व्यवस्था अनुसार सर्भेयरले इजाजत पत्र लिएका हुन्छन् । उनीहरुले गर्ने मूल्याङ्कन पारदर्शी र निष्पक्ष हुनुपर्दछ ।

बीमा कम्पनीले गरेको दावी भुक्तानी नदिने वा दिएर पनि मूल्याङ्कन पुगेन भन्ने भयो भने उक्त निर्णयका विरुद्धमा बीमा समितिमा उजुरी दिने कानुनी व्यवस्था छ । बीमा समितिमा दुवै पक्षको तर्क र विचारहरु सुनेर बहस पश्चात फैसला हुन्छ । बीमा समितिबाट दिएको न्याय समेत चित्त बुझेन भने पुनरावेदन अदालतमा उजुरी गर्न पाइने कानुनी व्यवस्था छ ।

सर्भेयरले पनि बदमासी गरेको कुराहरु विगतमा आएको छ, सर्भेयरको नियमन गर्ने कामको अनुभूति पाइदैन नि ?
सर्भेयरलाई नियमन गर्ने बीमा समितिले नै हो । तर, सर्भेयरले गरेको मूल्याङ्कन नियमन गर्ने पाटोमा पर्दैन । सर्भेयरले गर्ने काम स्वयम् नियमनभित्र पर्दछ । हामीले नयाँ ऐनमा सर्भेयरको नियमनको पाटोलाई अझै व्यवस्थित गरेका छौं । नयाँ ऐनले सर्भेयरलाई पनि अझै नियमन गर्दछ । हामी कहाँ छौं र ? के कसरी गर्नुपर्दछ भनेर सर्भेयरहरुले बुझ्नुपर्दछ । सर्भेयरहरु स्वयम् नियमनमा बस्नुपर्दछ । सर्भेयरहरुले स्वयम नियमनमा बसेर काम गरेनन् भने त्यस्तो विषयमा हामी कहाँ उजुरी आएको अवस्थामा हामीले अध्ययन गरेर नियमनको पाटोमा जान सक्छौं ।

बैंक र बीमा अर्थतन्त्रका बलियो खम्बा हुन्, बीमा गराउँदा अण्डर इन्स्योरेन्समा बैंकको भूमिका हुन्छ भन्ने पनि सुनिन्छ, खास कुरा के हो ?
बैंकले आर्थिक कारोबार गर्दछ । बीमाले त्यो कारोबारको जोखिम बहन गर्दछ । अर्थतन्त्रका लागि बैंक र बीमा परिपुरक अंग हुन् । बीमा गराउँदा सही मूल्याङ्कन गरेर मात्रै बीमा गराउन दिनुपर्दछ । कम मूल्याङ्कन गराउँदा क्षतिको बास्तविक मूल्य नपाउने हुनसक्दछ । पछिल्लो पटक आएको विषय चाही बैंकले जति धितोमा राखेको छ, त्यतिको मात्रै बीमा गरेर अण्डर इन्स्योरेन्स गरेको कुराहरु पनि आएका छन् । यो काम सही होइन । यसले बीमितिलाई नै घाटा पुर्याउँछ । बीमा गर्दा ऋणको मात्रै होइन, धितोको पूरा मूल्याङ्कन अनुसारको बीमा गर्नुपर्दछ भनेर बैंकहरुले बीमितलाई भनिदिने हो भने यो समस्यामा कमी आउन सक्छ । उदाहरणको लागि एक करोड रुपैयाँको सम्पत्ति छ, बैंकबाट ५० लाख रुपैयाँ ऋण लिनु परेको अवस्थामा ५० लाख रुपैयाँको मात्रै बीमा गर्ने गरिन्छ । यो गलत अभ्यास हो । बैंकहरुले सम्पूर्ण मूल्याङ्कन अनुसारको एक करोड रुपैयाँकै बीमा गर भनेर भनिदिन म सबैं बैंकका कर्मचारीहरुलाई अनुरोध गर्दछु ।

बीमितहरुले अडिट रिपोर्ट अनुसारको सम्पत्ति मूल्याङ्कनको आधारमा बीमा नगरी बढी मूल्याङ्कन देखाएर बीमा गर्ने अर्थात ओभर इन्स्योरेन्सको अभ्यास पनि छ भन्ने गुनासो छ नि ?
बीमा ऐन अनुसार ओभर इन्स्योरेन्स गर्न पाइदैन । हामीले फेला पारेमा कारवाही गर्छौ । ओभर मूल्याङ्कन लगायतका गलत कामलाई निरुत्साहित गर्न बीमा सूचना केन्द्र स्थापना गर्न लागेका हौं । यो सूचना केन्द्रले त्यस्ता गलत व्यक्ति तथा कम्पनीहरुको सूचना सबैलाई प्रदान गरी गलत कार्य रोक्ने छ । सूचना केन्द्रको काम अभियान सुरु गरिसकेका छौं ।

अन्त्यमा …….
बीमा समिति बार्षिक कार्यक्रमलाई लिएर अघि बढिरहेको छ । प्रचार–प्रसार तल्लो तहदेखि स्थानीय निकायसम्ममा प्रचार गरिरहेका छौं । स्थानीय तहसँग बीमा समिति नामक अभियान चलिरहेको छ । घुम्ती बीमा कार्यक्रमलाई अघि बढाइसकेका छौं । पाठ्यक्रममा घुम्ती बीमा कार्यक्रमलाई समावेश गरेर अझै प्रभावकारी ढंगबाट बीमा जनचेतना अभियानमा लागेका छौं । बीमाको दायरा अझै फराकिलो हुन्छ र बीमा सबैको पहुँचमा पुर्याउन सफल हुन्छौं भन्ने लागेको छ ।

१ प्रतिक्रिया

  1. वीमा दाबी भुक्तानी छिटो तथा सरल रुपमा सम्पन्न गर्ने हो भने दाबी भुक्तानी निर्देशिका तयार गरि लागु गराएमा भुक्तानि छिटो नहुने समस्याको समाधान हुन सक्दछ।

यसमा तपाइको मत

कृपया आफ्नो प्रतिक्रिया दिनु होला ।
कृपया आफ्नो नाम यहाँ लेख्नु होस्